Eşcinsel Terapi Forum - Psikolog www.huseyinkacin.com

III.6 Kuyu Sonrası Hayat: Şiddetin Askıya Alınmasının Uzun Vadeli Etkileri

Yusuf kıssasında kuyu, şiddetin fiil düzeyine geçmesini engelleyen yapısal bir eşik olarak işlev görür. Ancak bu askıya alma, çoğu zaman sezgisel olarak düşünüldüğü gibi mutlak bir kurtuluş ya da travmanın ortadan kalkışı anlamına gelmez. Kuyu, şiddeti sona erdirmez; onu kesintiye uğratır. Bu kesinti, bedensel ihlalin ve ensestüel sürekliliğin durdurulmasını mümkün kılarken, öznenin hangi koşullar altında yeniden dolaşıma gireceği sorusunu açık bırakır.

Yusuf’un kuyudan çıkarılışı, bu açıdan bir özgürleşme sahnesi olarak değil; şiddetin başka bir rejime devredilişi olarak okunmalıdır. Kuyu, bedeni doğrudan ihlalden korumuş; ancak Yusuf’u şiddetsiz bir iktidar ilişkisine, yani kölelik statüsüne taşımıştır. Bu durum, askıya alınan şeyin “şiddetin kendisi” değil, şiddetin belirli bir biçimi olduğunu gösterir. Ensestüel ve sadistik süreklilik kesilmiş; fakat özne, sahiplenici ve hiyerarşik bir düzenin parçası hâline gelmiştir.

Bu noktada önemli olan, köleliğin şiddetin yokluğu olarak idealize edilmemesidir. Kölelik, bedensel ihlali içermeyebilir; ancak öznenin iradesinin askıda kaldığı, karar verme yetisinin sınırlandığı bir iktidar biçimini temsil eder. Yusuf’un bedeni artık ensestüel bir tehdidin nesnesi değildir; fakat bedeni ve emeği, başka bir düzen içinde dolaşıma sokulmuştur. Travma bu aşamada ortadan kalkmaz; yalnızca biçim değiştirir.

Bu dönüşüm, kuyu metaforunun ahlaki bir kurtuluş anlatısı olarak okunmasını da sınırlar. Kuyu, Yusuf’u “iyi” bir sona ulaştıran bir araç değildir; şiddetin sürekliliğini kesen, ama özgürlüğü garanti etmeyen bir ara mekândır. Bu nedenle kuyu, ne mezar ne de kurtuluş kapısıdır. Kuyu, şiddetin askıya alındığı, fakat öznenin henüz yeniden kurulmadığı bir eşik olarak işlev görür.

Bu bağlamda Yusuf kıssası, şiddetin önlenmesi ile özgürlüğün tesis edilmesi arasındaki farkı açık biçimde görünür kılar. Yasa, bedeni koruyabilir; ancak özneyi özgürleştirmek zorunda değildir. Şiddetin fiile dönüşmemesi etik bir kazanım olabilir; fakat bu kazanım, iktidar ilişkilerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kuyu sonrası hayat, tam da bu ayrımın sahnesidir.

Sonuç olarak Yusuf’un kuyudan sonraki yaşamı, bu çalışmanın temel savını derinleştirir: Şiddetin askıya alınması, travmanın sona ermesi değil; travmanın başka bir düzlemde sürmesidir. Kuyu, şiddeti durdurur; ama öznenin kaderini tamamlamaz. Bu nedenle kuyu, kıssada nihai bir çözüm değil, şiddetin biçim değiştirerek devam edebileceği uzun bir sürecin başlangıç noktası olarak okunmalıdır.

Etik Çekinceler ve Yanlış Okuma Riskleri
1. Metnin Amacı Üzerine Açık Etik Beyan
Bu çalışmanın temel amacı, Yusuf kıssasını ahlaki yargılar üretmek, normatif bir cinsel düzen önermek ya da bireysel yönelimler hakkında değerlendirmede bulunmak değildir. Çalışma, ne bir teşhis metni ne de bir değer yargısı metni olarak tasarlanmıştır. Psikanalitik kavramlar, bireyleri sınıflandırmak veya etiketlemek için değil; yapısal ilişkileri analiz etmek amacıyla kullanılmaktadır.
Bu nedenle çalışmada yer alan kavramların (utanç, anüs, ensestüel yapı, nesneleşme, bakış, yasa) hiçbiri bireysel deneyimlere doğrudan uygulanabilecek hazır açıklamalar olarak sunulmamaktadır. Metnin tamamı, bilinçli biçimde teorik ve yapısal düzeyde okunmak üzere kurgulanmıştır.
 
2. Psikanalitik Kavramların Yanlış Klinik Okunma Riski
Çalışmada kullanılan psikanalitik kavramlar, özellikle Jacques Lacan’ın yapısal kuramı bağlamında ele alınmaktadır. Ancak bu kavramların klinik bağlamdan koparılarak bireylerin yaşam deneyimlerine doğrudan uygulanması, ciddi bir yanlış okuma riskini beraberinde getirir.
Bu nedenle özellikle vurgulanmalıdır ki:
•   Metinde hiçbir bireysel vaka analiz edilmemektedir.
•   Hiçbir davranış biçimi “patolojik” olarak tanımlanmamaktadır.
•   Psikanalitik kavramlar kişilere değil, yapılara aittir.
Bu ayrımın ihlal edilmesi, çalışmanın etik çerçevesinin dışına çıkılması anlamına gelir.
 
3. Cinsellik ve Şiddet İlişkisinin Yanlış Kurulma Riski
Çalışma boyunca cinsellik ile şiddet arasındaki ilişki, nedensel değil; yapısal bir düzlemde ele alınmıştır. Bu noktada önemli bir etik çekince bulunmaktadır: Metnin herhangi bir bölümünün, cinsel yönelimleri ya da cinsel pratikleri şiddetle özdeşleştirdiği şeklinde okunması, çalışmanın temel varsayımlarına bütünüyle aykırıdır.
Açıkça belirtilmelidir ki:
•   Şiddet, cinselliğin türünden değil; sınırların çöküşünden doğar.
•   Yönelim, arzu ya da pratikler tek başına ne şiddetin nedeni ne de göstergesidir.
Metnin bu ayrımı bulanıklaştıracak biçimde okunması, etik açıdan kabul edilemez bir indirgemeye yol açar.
 
4. Kutsal Metnin Araçsallaştırılması Riski
Yusuf kıssası gibi kutsal bir anlatının psikanalitik bir çerçevede ele alınması, kaçınılmaz olarak araçsallaştırma riskini de beraberinde getirir. Bu çalışma, kıssayı psikanalitik bir teoriye indirgenecek bir “malzeme” olarak kullanma iddiasında değildir. Aksine, kıssa ile psikanaliz arasında karşılıklı bir sınama ilişkisi kurmayı amaçlamaktadır.
Bu nedenle:
•   Psikanalitik kavramlar kıssaya zorla giydirilmemiştir.
•   Kıssanın metinsel sınırları bilinçli biçimde korunmuştur.
•   Teolojik doğruluk ya da tarihsel gerçeklik iddiasında bulunulmamıştır.
Bu sınırların göz ardı edilmesi, çalışmanın niyetinin yanlış okunmasına yol açabilir.
 
5. Dilsel Provokasyonun Yanlış Anlaşılma Riski
Metinde bilinçli olarak kullanılan bazı kavramlar (örneğin “anüs”, “utanç”, “nesneleşme”) ilk bakışta provokatif görünebilir. Ancak bu kavramların seçimi, sansasyon yaratma amacıyla değil; psikanalitik terminolojinin yapısal gereklilikleri nedeniyle yapılmıştır.
Bu kavramların gündelik, biyolojik ya da pornografik çağrışımlarla okunması, metnin dilsel düzeyini yanlış anlamak anlamına gelir. Bu nedenle okuyucunun, kavramları yalnızca bağlam içinde ve teorik düzlemde değerlendirmesi etik bir zorunluluktur.
 
6. Metnin Normatif Okunma Riskine Karşı Uyarı
Bu çalışma, “nasıl yaşamalıyız?” ya da “nasıl ilişki kurmalıyız?” sorularına yanıt vermemektedir. Metnin herhangi bir bölümünün, normatif bir cinsel ahlak, aile modeli ya da toplumsal düzen önerisi sunduğu şeklinde okunması, çalışmanın kapsamını aşan bir yorum olacaktır.
Metnin sunduğu şey:
•   bir reçete,
•   bir model,
•   ya da bir ideal tip değildir;
yalnızca yapısal bir analizdir.
 
7. Son Etik İlke: Susulması Gereken Yerler
Bu çalışmanın belki de en önemli etik özelliği, nerede susacağını bilmesidir. Metin, bireysel acıların, travmaların ya da yaşantıların temsil edilemeyeceği alanlara girmemeyi bilinçli olarak tercih eder. Psikanalitik okuma, burada bir “açığa çıkarma” pratiği değil; sınır çizme pratiği olarak uygulanmıştır.
Bu nedenle çalışmanın etik çerçevesi şu ilkeyle özetlenebilir:
Her şeyin söylenebilir olduğu yerde etik çöker;
bu çalışma, tam da bu çöküşü engellemek için susulması gereken yerleri işaret eder.

GENEL SONUÇ: Sınır, Askıya Alma ve Şiddetin Yapısal Mantığı
Bu çalışma, Yusuf kıssasını ahlaki bir erdem anlatısı ya da bireysel bir kader hikâyesi olarak değil; şiddetin fiile dönüşmeden askıya alındığı yapısal bir eşik olarak ele almıştır. Psikanalitik–yapısal okuma, anlatının merkezine iyi niyet, sabır ya da ilahi ödül kavramlarını değil; yasa, sınır, utanç ve beden arasındaki ilişkiyi yerleştirmiştir. Böylece soru, “Yusuf neden kurtuldu?”dan ziyade, “Şiddet neden bedene yazılmadı?” noktasına kaydırılmıştır.
Analiz boyunca gösterildiği üzere Yusuf kıssasında şiddet potansiyeli açıktır. Kardeşler arası kıskançlık, dışlama, yok etme arzusu ve ensestüel bir iklim mevcuttur. Ancak bu potansiyel, fiilî bir bedensel ihlale dönüşmez. Bu dönüşümün gerçekleşmemesi, ahlaki bir engellemeden ziyade, simgesel yasanın tamamen çökmemiş olmasına bağlıdır. Baba figürü kördür; fakat bütünüyle yok değildir. Yasa zayıflamıştır; fakat susmamıştır. Bu nedenle mezar değil, kuyu vardır.
Kuyu, bu çalışmada şiddetin mekânı olarak değil; şiddetin fiile dönüşmeden sınırlandığı simgesel bir eşik olarak kavramsallaştırılmıştır. Bedene yönelmesi muhtemel şiddet, kuyu aracılığıyla temsil düzeyinde tutulur. Böylece beden, nesneleşmenin nihai yüzeyi hâline gelmez. Utanç, ahlaki bir duygu olarak değil; nesneleşmeyi durduran affektif bir mekanizma olarak işlev görür. Şiddet bastırılmaz; askıya alınır.
Bu askıya alma, yalnızca anlık bir koruma sağlamaz. Yusuf’un kuyu sonrası hayatı, şiddetin bedensel fiile dönüşmemesinin uzun vadeli etkilerini açık biçimde ortaya koyar. Özne, travmaya rağmen temsil kapasitesini yitirmez; dili, zamanı ve ilişkileri yeniden kurabilir. Şiddet süreklilik kazanmaz; intikam zorunlu hâle gelmez. Bu durum, etik bir yücelikten ziyade, yapısal bir imkânın sonucudur: Bedeni ihlal edilmemiş bir özne, şiddeti yeniden üretmek zorunda değildir.
Bu bağlamda çalışma, kutsal metinlerin yalnızca normatif ya da öğretici anlatılar olmadığını; aynı zamanda şiddetin nasıl sınırlandığını gösteren yapısal modeller sunduğunu ortaya koymaktadır. Yusuf kıssası, şiddetin kaçınılmazlığını değil; sınırın korunabildiği yerde şiddetin mümkün olmadığını göstermektedir. Kurtuluş, travmanın ardından gelen bir onarım değil; fiilin gerçekleşmemesidir.
Sonuç olarak bu çalışma, yasa, sınır ve beden arasındaki ilişkinin, şiddetin ortaya çıkışında belirleyici bir rol oynadığını savunmaktadır. Yusuf kıssası, çökmekte olan bir yasanın kendini son kez mekânsal bir sınır olarak dayatabildiği bir kırılma anını temsil eder. Bu yönüyle kıssa, yalnızca teolojik ya da ahlaki bir anlatı değil; psikanaliz, etik ve şiddet kuramları açısından aktarılabilir, özgün ve çağdaş bir düşünme modeli sunmaktadır.
Bu modelin önerdiği şey basittir ama sarsıcıdır:
Şiddet her zaman arzudan değil; sınırın çöküşünden doğar. Ve bazen kurtuluş, düşmekten sonra değil, düşüşün eşiğinde durabilmektir.

Sınır, Eşik ve Kurtuluşun Yapısal Anlamı
Bu çalışma boyunca Yusuf kıssası, ahlaki bir erdem anlatısı ya da bireysel bir kader hikâyesi olarak değil; şiddetin fiile dönüşmeden askıya alındığı yapısal bir kırılma sahnesi olarak ele alınmıştır. Psikanalitik–yapısal okuma, anlatıda yasa, sınır, utanç ve beden arasındaki ilişkinin, şiddetin süreklilik kazanmasını engelleyen bir düzenek oluşturduğunu göstermektedir. Yusuf’un kuyuya atılışı, bu bağlamda şiddetin gerçekleştiği bir mekân değil; şiddetin bedensel ihlale dönüşmeden durdurulduğu simgesel bir eşik olarak yorumlanmıştır.
Çalışma, ensestüel yapıyı fiilî cinsel eylemlerle özdeşleştirmeyen; onu aile içinde sınırların bulanıklaştığı, sevginin ayrıştırılamadığı ve yasanın zayıfladığı bir ruhsal iklim olarak ele alan bir çerçeve önermektedir. Yusuf kıssasında bu iklimin açık belirtileri görülmekle birlikte, anlatı fiilî bir bedensel ihlalle sonuçlanmaz. Bunun nedeni, yasanın mutlak biçimde işlemesi değil; bütünüyle de çökmemiş olmasıdır. Kuyu, bu “ramak kala” anını temsil eden yapısal sınırdır.
Bu noktada kuyu ile ateş arasındaki fark belirleyici hâle gelir. Ateş, sınırın tamamen çöktüğü, bedenin mutlak yok oluşa teslim edildiği bir sahneyi temsil ederken; kuyu, düşüşe rağmen bedenin korunabildiği, şiddetin geri çevrildiği bir ara uzam sunar. Yusuf’un bedeni ateşe değil, kuyuya düşer. Bu tercih, anlatının ahlaki değil; yapısal mantığını açığa çıkarır. Kurtuluş, burada fiilin ardından gelen bir telafi değil; fiilin hiç gerçekleşmemesi olarak belirir.
Bu yapısal okuma, Kur’an’ın başka bir yerinde toplumsal düzeyde açıkça dile getirilen bir ilkeyle de örtüşmektedir. Âl-i İmrân Suresi’nin 103. ayetinde, insanlar arasındaki düşmanlığın sona erdirilmesi, birleştirici bir bağa tutunma ve şiddetin eşiğinden geri çekilme metaforları birlikte yer alır:
“Hep birlikte Allah’ın ipine sımsıkı sarılın; sakın ayrılmayın. Allah’ın size olan nimetini hatırlayın: Hani siz birbirinize düşmandınız da kalplerinizi birleştirmişti ve O’nun nimeti sayesinde kardeşler olmuştunuz. Ateşten bir çukurun tam kenarındayken oradan da sizi kurtarmıştı.”
(Âl-i İmrân, 3/103)
Bu ayette şiddet, gerçekleşmiş bir felaket olarak değil; henüz düşülmemiş bir çukurun kenarı olarak tasvir edilir. Kurtuluş, düşüşten sonra gelen bir onarım değil; düşüşün eşikte durdurulmasıdır. Yusuf kıssasında kuyu metaforu üzerinden temsil edilen sınır mantığı ile bu ayetin sunduğu çerçeve, yapısal düzeyde birbirini tamamlamaktadır. Her iki anlatıda da yasa zayıflamış, düşmanlık ve yok etme arzusu belirginleşmiş; ancak simgesel bağ bütünüyle kopmadığı için şiddet bedensel fiile dönüşmemiştir.
Sonuç olarak bu çalışma, kutsal metnin yalnızca normatif ya da ahlaki mesajlar değil; şiddetin nasıl sınırlandığını gösteren yapısal modeller sunduğunu ortaya koymaktadır. Yusuf kıssası, bireysel ve ailevi ölçekte bu sınırı görünür kılarken; Âl-i İmrân 103. ayet, aynı ilkeyi toplumsal düzeyde formüle eder. Böylece kurtuluş, travmanın ardından gelen bir telafi olarak değil; sınırın korunabildiği yerde şiddetin mümkün olmadığı bir yapı olarak düşünülür.
Bu yapısal mantık, Kur’an anlatılarında yalnızca Yusuf kıssasına özgü değildir. Hz. İbrahim kıssasında ateş, şiddetin nihai ve mutlak biçimi olarak sahneye çıkar; ancak ateş burada bedeni yok eden bir fiile dönüşmez. “Ey ateş! İbrahim için serinlik ve esenlik ol” buyruğu, şiddetin gerçekleşmesinden sonra gelen bir telafi değil; şiddetin fiil olarak işlememesini sağlayan simgesel bir müdahaledir. Yusuf kıssasında bu müdahale kuyu aracılığıyla, İbrahim kıssasında ise ateşin niteliğinin dönüştürülmesi yoluyla gerçekleşir. Her iki anlatıda da ortak olan, şiddetin mümkün olduğu eşiğin görünür kılınması; ancak bedenin bu eşiğin ötesine geçirilmemesidir.

Bu perspektif, Yusuf kıssasını hem psikanalitik hem de etik düzlemde, çağdaş şiddet, sınır ve aile içi ilişkiler tartışmalarıyla ilişkilendirilebilecek özgün bir teorik kaynak hâline getirmektedir.

III.5 Kuyu ile Ateş Arasında: Şiddetin İki Eşiği (Yusuf ve İbrahim)
Yusuf kıssasında kuyu, şiddetin bedene yönelmeden durdurulduğu bir eşik olarak işlev görürken; Hz. İbrahim anlatısında ateş, şiddetin en uç noktaya kadar zorlandığı fakat ilahî müdahale ile etkisizleştirildiği bir sınır sahnesi olarak belirir. Bu iki anlatı birlikte okunduğunda, kutsal metnin şiddeti doğrudan yüceltmediği ya da meşrulaştırmadığı; aksine şiddetin nerede durdurulabildiğini gösteren farklı yapısal eşikler sunduğu görülür.
Yusuf kıssasında şiddet, henüz fiile dönüşmeden askıya alınır. Kuyu, bu askıya almanın mekânsal temsili olarak, bedensel ihlalin gerçekleşmesini engeller. Yusuf kuyuya düşer; fakat yanmaz, parçalanmaz, yok edilmez. Şiddet burada simgesel düzeyde tutulur. Özne bedenden ayrıştırılır, ancak beden zarar görmez. Bu yönüyle kuyu, şiddetin geri döndürülebilir olduğu bir sınırı temsil eder.
Hz. İbrahim anlatısında ise şiddet fiil düzeyine kadar ilerler. İktidar, bedeni doğrudan hedef alır; ateş hazırlanır ve özne bu ateşin içine atılır. Ancak burada da şiddet nihai sonucuna ulaşmaz. Ateş yakmaz. Bedensel ihlal, ilahî bir müdahale ile etkisizleştirilir. Bu durumda yasa artık insanî düzeyde işlememektedir; sınır, doğrudan ilahî irade tarafından yeniden tesis edilir.
Bu iki anlatı arasındaki fark, şiddetin kaynağından çok, durdurulma biçimiyle ilgilidir. Yusuf kıssasında sınır, hâlâ simgesel düzlemde üretilebildiği için fiil gerçekleşmez. İbrahim anlatısında ise simgesel düzen bütünüyle çökmüş, sınır ancak aşkın bir müdahale ile yeniden kurulabilmiştir. Kuyu, içkin bir sınırdır; ateş ise aşılmış bir sınırın ardından gelen mutlak tehdittir.
Bu bağlamda kuyu ile ateş, şiddetin iki farklı eşiğini temsil eder. Kuyu, yasanın zayıfladığı ama henüz tamamen susturulmadığı bir ara alanı; ateş ise yasanın insanî düzeyde işlevsizleştiği ve yalnızca aşkın bir müdahalenin bedeni koruyabildiği uç noktayı gösterir. Yusuf anlatısı, şiddetin durdurulabildiği yapısal bir ihtimali; İbrahim anlatısı ise şiddetin ancak ilahî düzeyde askıya alınabildiği bir kırılmayı sahneler.
Bu nedenle Hz. İbrahim anlatısı, Yusuf kıssasının alternatifi değil; sınır durumudur. Yusuf kıssasında “düşüş ama yanmama”, İbrahim anlatısında ise “atılma ama yanmama” söz konusudur. Her iki durumda da beden korunur; ancak korunma gerekçeleri farklıdır. Yusuf’ta koruma, simgesel düzenin son kırıntılarından; İbrahim’de ise doğrudan ilahî iradeden kaynaklanır.
Bu karşılaştırma, çalışmanın temel tezini destekler: Şiddetin önlenmesi, her zaman yasanın güçlü olmasıyla değil; bazen yasanın tamamen yok olmamış olmasıyla mümkündür. Yusuf kıssası, bu kırılgan ama işlevsel sınırın örneğini sunar. Kuyu, ateşe dönüşmeyen şiddetin mekânıdır.

 
III.5. Neden Dönüşmez?
Bu bölümün merkez sorusu artık açıkça yanıtlanabilir: Yusuf kıssasında ensestüel yapı neden fiilî şiddete dönüşmez?
Çünkü:
•   Yasa zayıflamış, fakat tamamen çökmemiştir.
•   Utanç bastırılmış, fakat bedene yazılmamıştır.
•   Beden, nesneleşmenin son eşiğine kadar itilmiş; ancak mutlak ihlale teslim edilmemiştir.
•   Kuyu, bu askıya almanın simgesel mekânı olarak işlev görmüştür.
Dolayısıyla kıssa, şiddetin “olmadığı” bir hikâye değil; şiddetin son anda durdurulduğu bir yapısal kırılma anlatısıdır.
III.1 Ensestüel İklim: Fiil Değil, Yapı
Bu çalışmada “ensestüel” kavramı, fiilî cinsel eylemleri tanımlamak üzere değil; aile içi ilişkilerde sınırların bulanıklaştığı, kuşaklar arası ve yatay bağların simgesel olarak karıştığı bir yapısal iklimi ifade etmek üzere kullanılmaktadır. Bu kullanım, kavramı ahlaki ya da hukuki bir suç kategorisi olmaktan çıkararak, psikanalitik–yapısal bir analiz düzlemine taşır. Dolayısıyla burada söz konusu olan, gerçekleşmiş bir ihlal değil; ihlalin mümkün hâle geldiği, ancak fiile dönüşmediği bir eşik durumudur.
Yusuf kıssasında bu ensestüel iklim, sevginin ayrıştırıcı biçimde dağıtılmasıyla ortaya çıkar. Baba figürünün Yusuf’a yönelttiği ayrıcalıklı sevgi, kardeşler açısından yalnızca kıskançlık değil; daha derin bir düzeyde, öznel yer kaybı ve değersizleşme deneyimi üretir. Bu deneyim, kardeşler arası ilişkinin yatay bir rekabetten çıkıp, bedeni ve özneyi hedef alabilecek bir gerilim alanına dönüşmesine zemin hazırlar. Ancak bu gerilim, kıssada fiilî bir cinsel ya da bedensel ihlalle sonuçlanmaz.
Psikanalitik açıdan bu durum, ensestüel yapının her zaman fiil üretmediğini; fiilin ortaya çıkabilmesi için simgesel yasanın bütünüyle askıya alınması gerektiğini gösterir. Yusuf kıssasında yasa zayıflamış, ancak tamamen susmamıştır. Utanç bastırılmış, fakat yok olmamıştır. Bu nedenle arzu, doğrudan bedene yazılamaz; şiddet, simgesel bir dışlama biçiminde kalır.
Bu bağlamda ensestüel iklim, kıssada bir “olmuş bitmişlik” değil; askıda kalmış bir olasılık olarak belirir. Anlatının yapısal önemi de tam burada ortaya çıkar: Yusuf kıssası, ensestüel bir atmosferin nasıl oluştuğunu değil; bu atmosferin hangi koşullarda fiile dönüşmediğini gösteren nadir örneklerden biridir. Bu da kıssayı, ahlaki bir ibret anlatısından ziyade, sınırların, yasanın ve bedenin ilişkisini düşünmeye imkân veren teorik bir model hâline getirir.
III.2 Utanç ve Nesneleşmenin Askıya Alınması
Yusuf kıssasında utanç, bireysel bir ahlak duygusu ya da içsel bir suçluluk deneyimi olarak değil; nesneleşmeyi durduran yapısal bir eşik olarak işlev görür. Psikanalitik açıdan utanç, öznenin bütünüyle nesne konumuna düşmesini engelleyen son affektif savunma hattıdır. Bu savunma hattı çöktüğünde, beden artık yalnızca temsil edilen değil; doğrudan müdahale edilen bir yüzeye dönüşür. Bu bağlamda beden, biyolojik bir organizma olarak değil; Lacanyen topolojide anüs örneği üzerinden düşünülebilecek şekilde, öznenin nesneye indirgenmesini durduran bir sınır yüzeyi olarak ele alınmaktadır.
Kardeşlerin Yusuf’a yönelttiği şiddet niyeti, bu noktada kritik bir sınırda durur. Yusuf aşağılanır, dışlanır ve simgesel olarak aile anlatısından çıkarılır; ancak bedeni bütünüyle sahiplenilen ya da tüketilen bir nesne hâline gelmez. Utanç, bastırılmış olmasına rağmen, bütünüyle yok olmamıştır. Bu nedenle şiddet, öznenin bedeni üzerinde süreklilik kazanamaz.
Utancın burada oynadığı rol, suçlulukla karıştırılmamalıdır. Suçluluk, yasayla kurulan bir ilişkidir; ihlalin ardından ortaya çıkar. Utanç ise yasanın zayıfladığı, fakat henüz tamamen çökmemiş olduğu anlarda belirir. Yusuf kıssasında yasa işlev kaybetmeye yüz tutmuş; ancak utanç, fiilî ihlalin önünde bir eşik oluşturarak bedensel nesneleşmeyi askıya almıştır.
Bu askıya alma, mutlak bir koruma sağlamaz; Yusuf’un maruz kaldığı travmayı ortadan kaldırmaz. Ancak bedenin mülk hâline gelmesini, süreklilik kazanmış bir şiddet döngüsüne girmesini engeller. Kuyu, bu askıya almanın mekânsal karşılığıdır: bedenin erişilemez kılındığı, bakışın ve müdahalenin sınırlandığı bir ara mekân.
Bu yönüyle utanç, Yusuf kıssasında bastırılması gereken bir duygu değil; çökmesi durumunda şiddetin geri dönüşsüzleşeceği bir eşik olarak belirir. Nesneleşmenin askıya alınması, ahlaki bir tercih değil; yapısal bir zorunluluğun sonucudur. Kıssa, bu zorunluluğun kırılganlığını gösterirken, aynı zamanda şiddetin neden her zaman fiile dönüşmediğini de açıklığa kavuşturur.