Eşcinsel Terapi Forum - Psikolog www.huseyinkacin.com

Kuyu, öznenin içine düştüğü bir boşluk değildir; düşmenin henüz tamamlanmadığı yerdir.

Ateş, yok edici bir güç değil; yoğunlaştırıcı ve hızlandırıcı bir kuvvettir.

Tatil ise ne kuyunun karanlığına teslimiyet ne de ateşin yakıcılığına kapılmadır. Tatil, öznenin kendisini, kararını ve sorumluluğunu
aceleden bilinçli olarak geri çektiği bir eşik hâlidir.
***
Yapay zekânın çağımıza giriş biçimi, bu üçlü hattı yeniden düşünmeyi zorunlu kılar.

Bugün yapay zekâ ne yalnızca bir araçtır ne de bağımsız bir özne.
O, ateşin hızını ve kuyunun rahatlatıcı sessizliğini aynı anda üretir.

Düşünmeyi hızlandırır;
aynı anda düşünme ihtiyacını görünmez kılar.

Buradaki mesele teknik değil, etik bir meseledir:
İnsan, bu hız ve rahatlık karşısında kendisini nerede tutacaktır?
***
Kuyu burada yeniden belirir.
Yapay zekâ, insanın içine düştüğü bir karanlık değildir;
aksine çoğu zaman fazla aydınlıktır.

Cevap verir, toparlar, düzeltir, tamamlar.
Ancak tam da bu pürüzsüzlük, öznenin kendi düşünme eşiğini silikleştirir.

Kuyu artık karanlık bir düşüş değil;
düşünmeden kabullenilen bir derinlik hâline gelir.
***
Ateş ise hızdır.
Bilginin, yorumun ve kararın baş döndürücü bir hızla dolaşıma girmesi…

Ateş burada yakmaktan çok acele ettirir.
Acele eden özne, sorumluluğu da hızla devreder.

Karar verilmiştir;
ama kararın ağırlığı hissedilmemiştir.

Ateş, düşünceyi yok etmez;
onu incelemeden geçmeye zorlar.
***
İşte tatil tam bu noktada zorunlu hâle gelir.

Tatil, yapay zekâyı reddetmek değildir.
Onu “kullanmamak” da değildir.

Tatil, cevap ile özne arasına bilinçli bir mesafe koymaktır.
Cevabın doğruluğunu değil, cevabın
öznenin yerine geçip geçmediğini sorgulamaktır.

Bu bağlamda yapay zekâya yöneltilmesi gereken soru şudur:

“Bunu yapabilir mi?” değil;
“Bunu yaptığında, ben nerede duruyorum?”

Tatil, öznenin kendisini geri çağırmasıdır.
Yardım alınırken kararın devredilmemesi;
hızlanırken sorumluluğun silinmemesi;
bilginin merkezileştiği yerde hakikatin çoğulluğunun korunmasıdır.

Bu nedenle yapay zekâ çağında etik, yeni bir norm üretmez.
Aksine normu geciktirir.

Çünkü etik, aceleyle verilmiş doğruların değil;
bekletilmiş kararların alanıdır.
***
Kuyu–Ateş–Tatil hattı içinde yapay zekâ
ne yeni bir kurtarıcıdır
ne de mutlak bir tehdit.

O, öznenin
geri çekilme ve yeniden konumlanma kapasitesini
sınayan bir eşiktir.

Bu eşikte duran özne
ne tamamen içe çöker
ne de hızla dışa savrulur.

Bu imkân korunabildiği sürece, yapay zekâ
düşüncenin mezarı değil;
düşüncenin sınavı olarak kalır.

Bu imkân kaybedildiğinde ise
ne ateşin aydınlığı
ne kuyunun sessizliği kurtarıcı olur.

Çünkü o noktada sorun artık teknoloji değil;
öznenin kendisini aceleyle terk etmiş olmasıdır.
***
Eğer bu metni okuduktan sonra bile
yapay zekâdan aldığın cevabı
kendi kararının yerine koymaya devam ediyorsan,
sorun teknoloji değil —
öznenin tatilden hiç dönmemiş olmasıdır.


Ertuğrul Tulpar

Giriş: “Şizoid” Neyi İsimlendirir, Neyi Gizler?

Şizoid görüngü klinikte çoğu kez tek bir belirti demetine indirgenir: sosyal geri çekilme, duygulanımın sınırlılığı, mesafe ihtiyacı. Bu indirgeme, hem klinik gözlemi daraltır hem de “şizoid” kavramını yalnızca dışarıdan gözlenen davranışlarla özdeşleştirerek kuramsal derinliğini kaybettirir. Oysa psikanalitik gelenek içinde şizoid, bir semptom listesinden ziyade, ilişkinin hangi koşullarda mümkün olduğu, kişinin kendisini ne kadar süreklilik içinde hissedebildiği ve iç dünya ile dış dünya arasındaki bağın nasıl kurulduğu üzerinden okunan bir yapılanma biçimi olarak ele alınmıştır.

Bu nedenle aynı klinik tablo, farklı kuramsal dillerde farklı tehlike ve işlev haritalarına bağlanır. Bir yaklaşım için şizoid mesafe, kendiliğin çözülmesini engelleyen bir ayar iken; bir diğeri için yapısal kırılganlığın yönetimi, bir başkası içinse ilişkiyi katlanılabilir kılan bir güvenlik ekonomisidir.

Bu yazı, üç ana yaklaşımı karşılaştırır: Kohut’un kendilik psikolojisi, Kernberg’in örgütlenme düzeyleri üzerinden kurduğu yapısal okuma ve Masterson/Klein hattının şizoid alt tipler üzerinden geliştirdiği klinik dil. Tartışma, şizoid fenomenin nesne ilişkileri literatüründeki klasik kaynaklarından Guntrip ile tamamlanır.

Amaç, “hangi kuram doğru?” sorusuna polemik üretmek değil; klinik düşünmeye daha elverişli bir zemin oluşturmaktır. Şizoid mesafe düzeneklerini tek bir nedene bağlamak yerine, kendilik kırılganlığı, yapısal dayanıklılık ve ilişkisel güvenlik eksenlerinde çoğul bir formülasyon kurmak daha işlevseldir. Çünkü şizoid geri çekilme çoğu zaman bir eksiklik değil, bir düzenlemedir.

⸻

1. Kohut: Kendiliği Ayakta Tutan Mesafe

Kohut’un kendilik psikolojisi, patolojiyi klasik çatışma modellerinden çok, kişinin kendisini bir bütün olarak hissedip hissedemediği üzerinden okur. Bu perspektifte temel sorun, dürtülerin yasaklanması değil; kendiliğin sürekliliğini ayakta tutan ilişkisel dayanakların zayıflamasıdır. Dolayısıyla tedavi yalnızca “anlam çıkarmaya” değil, kendiliği taşıyabilecek bir ilişki zemini kurmaya yönelir.

Bu çerçevede şizoid görüngü, “duygularını ifade edemediği için” değil; kimi vakalarda kendiliğin dağılma tehdidine karşı kurulmuş bir mesafe ayarı olarak düşünülebilir. Buradaki mesafe, insanlardan vazgeçmek anlamına gelmez; tersine, insanı tamamen kaybetmeden ilişkiyi mümkün kılma çabasıdır.

Yakınlık arttığında kişi kendisini sahiplenilmiş, içeriden ele geçirilmiş ya da kendi düşüncelerinin öznesi olmaktan çıkmış gibi hissedebilir. Uzaklık arttığında ise bu kez görünmezlik belirir; ilişki bağları zayıfladıkça kişi kendi varlığını askıda yaşar. Şizoid geri çekilme, bu iki uç arasında kendiliği koruyan bir denge manevrası gibi çalışır.

Burada önemli bir paradoks ortaya çıkar: Dışarıdan soğuk görünen şizoid kişi, içeride yoğun duygulanımlar yaşayabilir. Ancak bu duygular ilişkiye çıktığında, ilişkiyi dağıtacakmış gibi deneyimlenir. Bu nedenle geri çekilme, duygunun yokluğu değil; duygunun ilişkiyi yıkma ihtimaline karşı kurulmuş bir güvenlik perdesidir.

Kohutçu çerçevede klinik hedef, hastayı hızla yakınlığa taşımak değildir. Asıl hedef, yakınlığı felaket olmaktan çıkarmaktır. Terapötik ilişki, kişinin kendilik sürekliliğini tehdit etmeyecek bir yoğunlukta kurulduğunda; kırılmalar kopuşa değil onarıma bağlandığında; eşduyum, ilişkiyi ayakta tutan bir taşıyıcı haline gelir. Bu çizgide ilerleyen bir terapi için başarı, çoğu zaman yakınlaşma ile değil, yakınlığa dayanabilme ile ölçülür.

⸻

2. Kernberg: Yapının Taşıma Kapasitesi

Kernberg’in yaklaşımı, kişiliği semptom kümeleriyle değil, ruhsal yapının ne kadar yük taşıyabildiği üzerinden okumayı önerir. Burada belirleyici olan; kişinin kimlik duygusunu ne kadar bütünlüklü yaşadığı, gerçeklikle bağını ne ölçüde sürdürebildiği ve zorlanma anlarında hangi savunmalara başvurduğudur. Bu bakışta tanı geri plana düşer; yapısal dayanıklılık öne çıkar.

Şizoid kişilik bu çerçevede, kimi klinik tablolarda içe dönük bir örgütlenme biçimi olarak, daha ağır kırılganlıkların komşuluğunda yer alabilir. Bu, şizoid kişinin ağır bir patolojiye sahip olduğu anlamına gelmez; ancak bazı şizoid profillerde dışarıdan sakin görünen denge, içeride yüksek bir gerilimle korunuyor olabilir.

Bu nedenle Kernberg çizgisinde klinik değerlendirme, yalnızca “hasta ne yapıyor?” sorusuna değil, ilişki içinde ne oluyor? sorusuna odaklanır. Şizoid geri çekilme, hangi temayı koruyor? Yakınlık hangi saldırganlık ya da bağımlılık duygularını tetikliyor? Terapist ilişkide hangi role davet ediliyor?

Kernberg’ün tekniği, Kohut’a kıyasla daha yapılandırıcıdır. Terapist geri çekilmeyi yalnızca yatıştırmaz; geri çekilmenin işlevini, ilişkide kurduğu düzeni ve bunun maliyetini çalışır. Ancak bu yaklaşım sert bir yüzleştirme anlamına gelmez. Aksine, sınır, ritim ve yorumun dozu iyi ayarlanmadığında şizoid savunma daha da katılaşabilir.

Şizoid hastayla çalışmanın zorlayıcı olmasının nedeni, duygunun yokluğu değil; duygunun ilişkiye çıktığında yapıyı sarsma riskidir. Bu nedenle teknik, terapistin kendisini merkeze koymasından çok, ilişkinin kaldırabileceği basıncı doğru hesaplamayı gerektirir.

⸻

3. Masterson/Klein: Bağın Bedeli

Masterson yaklaşımı klinik odağı, etiketlerden çok bağın nasıl kurulduğu ve neye mal olduğu sorusuna taşır. Bu hatta şizoid görüngü, kişinin ilişkiye ne kadar ihtiyaç duyduğu kadar, ilişkinin hangi bedellerle sürdürülebildiği üzerinden anlaşılır.

Ralph Klein çizgisinde şizoid iç dünya, koşullu bağ mantığıyla işler. Yakınlık, kendiliğin ele geçirilmesi riskini; uzaklık ise bağlantısızlık dehşetini çağırır. Kişi bu ikilemde bazen kontrollü bir teslimiyet geliştirir: “Ben karar vermeyeyim, güvenli olayım.” Bazen de bilinçli bir sürgüne çekilir: “Kendi başıma yapabilirim; çünkü o zaman kimse kendiliğime el koyamaz.”

Bu anlatı, şizoid geri çekilmeyi soğukluk ya da duyarsızlık olarak değil, bir güvenlik ekonomisi olarak okumayı mümkün kılar. İlişkiye ihtiyaç vardır; fakat ilişki, kendilik kaybı tehdidiyle birleştiğinde kişi, bedeli düşürecek bir mesafe düzenlemesi yapmak zorunda kalır.

Masterson/Klein hattının klinik gücü, şizoid olguyu alt tiplere ayırarak terapötik ritmi ayarlamasıdır. Dışarıdan sosyal görünen ama içeride geri çekilen profiller, ağır izolasyonla giden profiller ya da dışarıdan dalgalı görünen ama çekirdekte kendine yabancılaşma yaşayan profiller aynı sepete konmaz. Burada belirleyici olan, hangi yakınlığın tolere edilebilir olduğudur.

⸻

4. Guntrip: Geri Çekilme Bir Vazgeçiş Değil, Uzlaşmadır

Guntrip, şizoid geri çekilmeyi bir ilişkisizlik olarak değil, ilişkideki acıyla yapılmış bir uzlaşma olarak ele alır. Şizoid kişi ilişkiyi terk etmez; ilişkiyi daha az yıkıcı hale getirecek bir düzenek kurar. Bu nedenle iç dünya, patolojik bir kapanma olduğu kadar, dış ilişkiyi ikame eden bir yaşam alanı gibi de işleyebilir.

Guntrip’in katkısı, şizoid yapılanmada iç dünya zenginliğini değersizleştirmemiş olmasıdır. Fantazi, düşünsel üretim ve içe dönük yaratıcılık çoğu vakada yalnızca kaçış değildir; kendiliği koruyan bir barınaktır. Ancak dış dünya ile bağ tamamen koptuğunda, bu barınak giderek daha pahalı bir çözüme dönüşebilir.

Bu nedenle şizoid, yalnızca sosyal olarak çekilmiş kişi değil; iç dünyayı korumak için dış dünyayı azaltan kişidir.

Ara Not
Bu tartışma, benlik ile görünen bütünlük arasındaki ilişkiyi merkeze alan Lacan’ın ayna evresi okumalarıyla birlikte düşünüldüğünde, şizoid mesafenin yalnızca ilişkisel bir savunma değil, öznenin kendisini nasıl gördüğü ve kendisini hangi imgede tanıdığıyla da bağlantılı olduğu bir alan açar. Şizoid yapıdaki mesafe, bu açıdan yalnızca başkalarıyla kurulan ilişkinin değil, öznenin kendi imgesine fazla yaklaşmasının ya da o imgeye bütünüyle teslim olmasının yarattığı gerilimin de düzenlenmesi olarak okunabilir. Bu metin, söz konusu hattı bilinçli olarak açmadan bırakmakta; ancak okurun, şizoid mesafeyi imgesel bütünlük ile içsel parçalanma arasındaki gerilimle birlikte düşünmesine imkân tanımaktadır.

Sonuç: Mesafe Bir Belirti Değil, Bir Mantıktır

Şizoid geri çekilme tek bir duygu yoksunluğu değildir. Kendilik kırılganlığı, yapısal örgütlenme ve ilişkisel güvenlik arasında, vakaya göre ağırlık merkezi değişen çok katmanlı bir düzenlemedir.

Bu yaklaşım iki pratik sonuç üretir:
Birincisi, tedavi hedefi yakınlık kurdurmak değil, yakınlığın eşiğini çalışmaktır.
İkincisi, terapötik başarı şizoid savunmayı kırmakta değil; savunmanın koruduğu şeyi bozmadan, daha esnek bir ilişkisel kapasite inşa etmekte yatar.

Şizoid savunma kırıldığında kişi iyileşmiş olmayabilir; yalnızca korunaksız kalmış olabilir. Bu nedenle klinik hedef, korunma ihtiyacını inkâr etmek değil, onu daha az maliyetli hale getirmektir.

Ertuğrul Tulpar
⸻

Kısa Kaynak Notu

Bu metinde başvurulan kuramsal çerçeve ve temel referanslar şu hatlar üzerinden şekillenmektedir:

• Kohut – The Analysis of the Self (1971) ve kendilik psikolojisi çerçevesine genel atıflar
• Kernberg – Borderline kişilik örgütlenmesi (BPO) ve yapısal düzey yaklaşımı
• Masterson & Klein – Disorders of the Self: New Therapeutic Horizons derlemesi
• Guntrip – Şizoid fenomenin nesne ilişkileri kuramındaki klasik formülasyonları ve Türkçe baskılar

Kaynakça

Brenner, C. (1998). Psikanaliz: Temel Kavramlar. Ankara: HYB.

Freud, S. (1923). Haz İlkesinin Ötesinde Ben ve İd. (A. Babaoğlu, Çev.). İstanbul: Metis Yayıncılık.

Hartmann, H. (1958). Ben Psikolojisi ve Uyum Sorunu. İstanbul: Metis Yayınları.

Joseph Palombo, H. K. (2018). Psikanalitik Gelişim Teorileri Rehberi. (F. B. Helvacıoğlu, Çev.). İstanbul: Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları.

Klein, M. (1957). Haset ve Şükran. İstanbul: Metis Yayınları.

Kohut, H. (1971). Kendiliğin Çözümlenmesi. İstanbul: Metis Yayınları.

Kohut, H. (1977). Kendiliğin Yeniden Yapılandırılması. (O. Cebeci, Çev.). İstanbul: Metis Yayıncılık.

Mahler, M. S., Pine, F., & Bergman, A. (1975). İnsan Yavrusunun Psikolojik Doğumu. (A. N. Babaoğlu, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.

Masterson, J. F. (2010). Gerçek Kendilik. (P. Üzeltüzenci, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.

Özakkaş, T. (2012). Bütüncül Psikoterapi – 7. Dönem Aralık 2008 Ders Notları. İstanbul: Özak Yayınevi (Psikoterapi Enstitüsü).

Özmen, E. (2002). Lacan, Ayna Evresi ve Marx. Birikim.

Stern, D. (1985). Bebeğin Kişilerarası Dünyası.

Kenan Turan (t.y.). Aynada İskeletini Görmek: Benlik ve Kendilik Kavramlarının Ayrımı.
https://kenanturan.com.tr/aynada-iskeletini-gormek-benlik-ve-kendilik-kavramlarinin-ayrimi/

Dindar-milliyetçi söylemde münafıklık, inancı inkâr ederek değil, inancı etik askıdan kopararak işler. Buradaki problem “inanmamak” değildir; problem, inancın mesafe koyma kapasitesini iptal eden bir hızlandırıcıya dönüştürülmesidir. İnanç, durdurması gereken yerde hızlandırır; sınır koyması gereken yerde yakınlığı mutlaklaştırır. Bu nedenle mesele dindarlık değil, etik icraatın yokluğudur.

Bu söylemin tipik yapısı, ahlâk dilinin sürekli dolaşımda olmasına rağmen bu dilin etik bir yavaşlama üretmemesi üzerine kuruludur. Din, ümmet, millet ve kutsallık sürekli çağrılır; fakat bu çağrı, durmayı değil, kararın ve şiddetin hızlanmasını sağlar. Şiddet, sınanması gereken bir eşik olarak değil, kaçınılmaz ve zorunlu bir görev olarak sunulur. “İyi niyet”, “beka”, “kutsal savunma” gibi ifadeler, etiğin asli işlevi olan mesafe koymayı askıya almak için kullanılır.

Tam bu noktada münafıklık ortaya çıkar. Münafıklık burada bir inanç eksikliği değil, etik adına konuşulurken etiğin iptal edilmesidir. Etik dil vardır, fakat etik askı yoktur. Kur’an’daki tekrar eden uyarı — “akıl etmez misiniz?” — tam olarak buraya yöneliktir. Sorun söylemde değil, ensestin farkına varamayan bir akıldadır. Etik, düşüncenin kendisi değil; düşüncenin sınır koyabilme eylemidir.

Kur’an’daki münafık figürüyle örtüşen yer de tam burasıdır: “Islah ediyoruz” denir, fakat fiilen bozgunculuk normalleştirilir; ateş yakılır, kriz ve tehdit diliyle etraf aydınlatılıyor gibi yapılır, ardından karanlık yönetilir. Yani şiddet doğrudan savunulmaz; ahlâk diliyle sorunsuzlaştırılır.

Bu yüzden dindar-milliyetçi söylemde münafıklık, inancın yokluğu değil; inancın ensestiyöz yakınlık üretmek için araçsallaştırılmasıdır. Ensest burada dar anlamda bir cinsel ihlâl değil, ben ile öteki arasındaki mesafenin, içerisi ile dışarısı arasındaki sınırın çökmesidir. Ensestiyöz yapı, temasın mutlaklaşmasıdır; mutlak temas ise şiddetin en “doğal” ve en görünmez biçimini üretir. Bu yüzden etik, en temel hâliyle ensest yasağıdır: temasın mutlaklaşmasına karşı konulan ilk ve asli sınır.

Bu noktada “ensestiyöz yapı” ile “münafıklık” arasındaki ilişkiyi doğru adlandırmak gerekir. Bu iki kavram eş değildir, çünkü aynı şeyi adlandırmazlar; fakat birbirine denktir, çünkü aynı işlevi görürler ve aynı sonucu üretirler. Ensestiyöz yapı, mesafenin çökmesinin yapısal adıdır. Münafıklık ise bu çöküşün etik-siyasal öznelik biçimidir. Biri yapıyı, diğeri bu yapının dilini ve davranış tarzını tarif eder.

Bu nedenle doğru formül şudur: Ensestiyöz yapı ile münafıklık eş değildir, fakat aynı düzeyde iş gören, birbirine denk iki kavramsal okumadır. Daha da net söylersek: Ensest, münafıklığın bedeni; münafıklık, ensestin dilidir. İkisi de mesafenin iptaliyle çalışır ve şiddeti ahlâk diliyle sorunsuzlaştırır.

Sonuç olarak dindar-milliyetçi söylem ensest üretmeye yatkındır; çünkü etik, bu söylemde sınır koyan bir eşik olmaktan çıkarılıp hızlandırıcı bir gerekçeye dönüştürülür. Mesafe kaybolduğunda, şiddet artık istisna değil düzen hâline gelir. Ve ensest tam da budur: yakınlığın kutsallaştırıldığı, durmanın imkânsızlaştığı bir siyasal ve etik rejim.

Ertuğrul Tulpar

Münafık figürü, etik açıdan bir “kötülük tipi” ya da bireysel bir ahlâk kusuru olarak değil, etik askının reddi olarak okunmalıdır. Şizoid öznenin geri çekilerek teması askıya aldığı yerde, münafık özne temasın içinde kalarak etik içeriği boşaltır. Bu boşaltma, açık bir ihlâl ya da doğrudan bir şiddet eylemiyle değil; uyum, iyi niyet ve ıslah söylemi aracılığıyla gerçekleşir. Böylece etik, sınır koyan ve şiddeti durduran bir eşik olmaktan çıkar, düzenin işleyişini pürüzsüzleştiren bir retoriğe indirgenir.

Siyasal düzlemde bu yapı, klasik düşman figüründen daha tehlikelidir. Münafık, iktidarla çatışmaz; eleştiri üretmeden onu destekler, fakat aynı anda anlamını aşındırır. Şiddet burada doğrudan uygulanmaz; normalleştirilir, gerekçelendirilir ve görünmez kılınır. Etik sorumluluk askıya alınmadığı sürece düzen yavaşlar; münafık özne bu askıyı ortadan kaldırarak düzeni hızlandırır. Bu nedenle münafıklık, şiddetin kendisi değil, şiddetin sorunsuz işlemesini sağlayan bir ara yüz olarak işlev görür.

Bu bağlamda münafık, siyasetin kriz anlarında ortaya çıkan istisnai bir figür değildir; düzenin kurumsallaştığı her yerde yeniden üretilen yapısal bir özneliktir. Etik sınırların iyi niyet, kamu yararı ya da ıslah adına sürekli ertelenmesi, münafıklığı bireysel bir sapma olmaktan çıkarır ve yönetimsel bir norm hâline getirir. Böylece siyaset, kararın yükünü taşıyan özneyle değil, sorumluluğu dağıtan ve görünmezleştiren bir benlik örgütlenmesiyle işlemeye başlar.

Bu noktada şizoid özneyle münafık özne arasındaki fark belirleyici hâle gelir. Şizoid özne, etik–siyasal düzlemde çekilerek sınır koyan bir figürdür. Düzenle kurduğu ilişki, uyum ya da çatışma üzerinden değil, mesafe üzerinden şekillenir. Bu mesafe siyaseti dönüştürmez; ancak şiddetin ve iktidarın mutlaklaşmasını yavaşlatır. Şizoidin geri çekilişi etik bir ideal üretmez; buna karşılık, karar alma süreçlerinin hızını kesen sessiz bir direnç işlevi görür. Bu nedenle şizoid özne, siyaseten etkisiz ama etik açıdan düşük riskli bir konumda durur.

Münafık özne ise etik–siyasal alanda çekilmeyi değil, uyumu seçer. Ancak bu uyum, sorumluluk alan bir taraf olma hâli değildir; etik yükü boşaltan bir yakınlıktır. Münafık, düzenle arasına mesafe koymaz; aksine, düzenin dilini ve değerlerini sahiplenerek onları işlevsizleştirir. Böylece siyaset, çatışma ve eleştiri üretmeden akmaya devam eder; etik ise sınır koyan bir eşik olmaktan çıkarak yönetilebilir bir söyleme dönüşür. Bu nedenle münafıklık, siyasette açık şiddetten değil, sorunsuz işleyen şiddetten sorumludur.

Münafıklık, etiğin ihlâli değildir; etiğin işlevsizleştirilmesidir. Bu nedenle şiddetin en sessiz, en kalıcı ve en tehlikeli biçimi, çoğu zaman ahlâk diliyle konuşur.

Ertuğrul Tulpar