Eşcinsel Terapi Forum - Psikolog www.huseyinkacin.com

ABD'de yeni gündem: Trans cinayetleri


ABD’de yaşanan son aile katliamının ardından bazı köşe yazarları, trans kimlikli failler ve ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi yeniden gündeme taşıdı. Tartışma büyürken, uzmanlar genellemeler konusunda uyarıyor.

ABD’nin Rhode Island eyaletinde bir lise hokey maçı sırasında yaşanan aile içi silahlı saldırı, ülkede yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi. Olayda eski eşini ve bir çocuğunu öldüren, üç kişiyi yaraladıktan sonra intihar eden Robert Dorgan’ın geçmişi ve sosyal medya paylaşımları gündem oldu.

Aile Katliamı Ülkeyi Sarstı

Kendisini “Roberta” olarak tanıttığı belirtilen Dorgan’ın daha önce cinsiyet geçiş ameliyatı geçirdiği ve boşanma sürecinde olduğu öğrenildi. Eski eşinin ilk boşanma dilekçesinde ruh sağlığına ilişkin ifadeler yer aldığı ancak daha sonra bu ifadelerin değiştirildiği aktarıldı.

Saldırıdan günler önce X platformunda yaptığı paylaşımlar ise dikkat çekti.


Tartışma Büyüyor

ABD’li köşe yazarı Karol Markowicz, olayın ardından kaleme aldığı yazıda, son yıllarda benzer kimlik tartışmalarıyla gündeme gelen bazı saldırıları hatırlattı. Kanada’nın British Columbia eyaletinde ve Minneapolis’te yaşanan saldırılar da bu çerçevede yeniden gündeme taşındı.

Markowicz, bazı medya kuruluşlarının saldırganın kimliğine vurgu yapmadığını, bunun yerine silah yasalarını öne çıkardığını savundu.

Uzmanlardan “Genelleme” Uyarısı

Öte yandan birçok uzman, bireysel suçların belirli bir kimlik grubuna mal edilmesinin toplumsal gerilimi artırabileceği uyarısında bulunuyor. Ruh sağlığı sorunlarının bireysel değerlendirilmesi gerektiği ve genellemeden kaçınılmasının önem taşıdığı belirtiliyor.

ABD’de yaşanan bu son olay, silah yasaları, ruh sağlığı hizmetleri ve toplumsal kimlik tartışmalarını yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.


https://www.ajans11.net/abdde-yeni-gundem-rans-cinayetleri/67053/

Okul katliamı faili yüzünden
Trans bireyler hedefte


Benzerleri defalarca yaşanmış olmasına rağmen bu kez katliamın kendisinden çok failin cinsiyeti üzerinde yürütüldü tartışmalar. ABD’de Nashville’de bir okulu basarak üçü çocuk altı kişiyi öldüren Audrey Hale'in trans kimliğini diline doladı malum çevreler.

Katliama ilişkin tepkileri anlamak zor değil. Olay elbette hafifletici hiç bir tarafı olmayan korkunç bir vahşet. Katilin içinde bulunduğu psikolojiyi anlayarak değerlendirme yapmak da bireyler için kolay değil, ayrıca işin o tarafına hukuk bakar. Dolayısıyla bu tür katliamın katillerine öfkenin büyüklüğü doğal. Ancak Hale’in transerkek olmasının katliama gerekçe yapılması zaten bir nefret objesi haline getirilmiş trans bireylere düşmanlığı arttıracak tehlikeli bir söylem.



Hale’in cinsel değişimini, yani yeni kimliğini ailesine kabul ettirememin yol açtığı intikam duygusuyla katliamı gerçekleştirdiği iddiasından yola çıkarak “trans olduğu için cinayet işledi” diyenlerin sayısı hayli fazla. Elbette Hale’in vahşetinin savunulacak tarafı yok, ancak benzeri katliamları yapanların heteroseksüel oluşları cinayetlerine gerekçe gösterilmemişken Hale’e bunun tersinin yapılması adil değil. Bu, hiç bir vahşete bulaşmamış milyonlarca trans bireyi potansiyel katil göstermek demek.

Dindar olmaması suç(!)
Son derece muhafazakâr ABD toplumu bu tür fırsatları “azınlıklara” karşı kullanmayı pek sever. Tanımlanmış grupların kolay hedef alınmasından hoşnut bir toplum ABD toplumu. Hale’i bahane ederek şimdi bu fırsatçılığı trans bireylere karşı da kullanıyor. Hale’in iyi bir dini eğitim alsaydı cinayet işlemeyeceğini söyleyenlerin olması gerçekten tuhaf. Çünkü Hale’in katliamı gerçekleştirdiği The Covenant School, kendisinin de bir zamanlar zorla gönderildiği Hıristiyanlık eğitimi veren bir okul. Demek ki zorla da olsa din eğitimi almış olmak kişiyi katil yapmaktan alıkoymuyor. Aksine belki de öfkesini tehlikeli hale getiren bir etkisi bile oluyor. Daha önce yaşanan okul katliamlarının faillerinin bir kısmı dindar sayılabilecek kişilerdi ayrıca.

Psikologlar tabii ki yaklaşılması gereken biçimde yaklaştılar olaya. Hale için de “Emotional Distress” yani “Duygusal Sıkıntı” teşhisi koydular. Trans birey olarak ona yaşatılanların bu cinayetlerde etkisi olduğunu kabul ediyorlar yani.

Hale pek de insan öldürecek biri değilmiş hakkında yazılanlara göre. Eserlerini internette yayınlayan ticari bir illustrator/grafik tasarımcı olarak çalışan Hale, bir yardım köpeği hakkında çocuk kitabı üzerinde çalışacak kadar hassas olarak tanımlanıyor.

Fail: Aile baskısı
Hale elbette korkunç bir katliamın faili, tartışmasız. Yaptığını hafifletecek bir gerekçe de olamaz ama yine de cinsel yönelimi nedeniyle çok çok dindar olduğu belirtilen ailesinin baskıları altında yetişmesi ailesine, topluma nefret duyguları yeşertmiş ruhunda, çok belli. Bir din okulunu hedef almasının nedeni bu biraz da. Kızgınlığının insan öldürmekle giderilemeyeceğini düşünecek sağlıklı bir aklı olmadığı da ortada yaşadıkları yüzünden. Öldürdükleri o üç yetişkinin bir din okulunun hocaları olmaları, muhafazakârlığa olan birikmiş tepkisini gösteriyor. Üç küçük çocuğu öldürmesinin nedeni ise onların toplumun canını en çok acıtan hedef olmalarıyla ilgili. Bunu ben söylemiyorum, bu tür katliamların faillerinin ruhsal durumunu inceleyen FBI’daki bir birim, yaşanmış katliamların sağ ele geçirilen failleriyle yaptıkları konuşmalarda masum kişileri ya da çocukları hedef seçmelerinde topluma büyük acı yaşatma duygusunun baskın olduğunu ortaya koydu. Bu Hale için de geçerli muhtemelen.

Ama Audrey Hale ya da Hale gibilerin bu katliamları yapmalarında en büyük yardımcıları ülkede her yıl binlerce can alan katillerin kolayca silaha ulaşmalarını sağlayan silah yasaları elbette. Hale’in kullandığı üç otomatik tüfekten ikisinin yerel bir silah dükkanından satın alındığını açıkladı yetkililer.

Silah lobisine destek veren muhafazakârların silaha kolay ulaşılır olmayı eleştirmeyecekleri çok açık.

Hale üzerinden trans bireylere saldırmak daha kolay çünkü.


https://halktv.com.tr/makale/okul-katliami-faili-yuzunden-trans-bireyler-hedefte-727793

Bazı insanlar büyür ama olgunlaşmaz.
Yaş alırlar ama dünya ile ilişkileri çocukça kalır.
İstekleri engellenince dağılır, gecikince öfkelenir, reddedilince küçülmüş hissederler.
Sanki dünya onların arzusu etrafında dönmek zorundaymış gibi yaşarlar.

Biz buna neden çocuk tanrı diyoruz?
Ve daha önemlisi: Bir insan bu hâlden nasıl çıkar?

1. “Çocuk tanrı” ne demektir?

Çocuk tanrı, kendi arzusunu dünyanın merkezi sanan öznedir.
Her şeyin kendi isteğine göre akması gerektiğini düşünür. Gecikmeyi hakaret, engeli saldırı, reddi ise küçültülme gibi yaşar. Buradaki “tanrı” gerçek kudreti değil, kudret vehmini anlatır. Çünkü çocuk tanrı aslında güçlü değildir; çoğu zaman kırılgandır. Onu sertleştiren şey sağlamlık değil, sınırla sağlıklı ilişki kuramayışıdır.

2. Çocuk tanrının asıl problemi nedir?

Asıl problem, sınırla karşılaşamamasıdır.
Çocuk tanrı için dünya, kendisine cevap vermesi gereken bir alan gibidir. O yüzden gerçekliğin ilk dersi ona hep bir saldırı gibi gelir: herkes seni onaylamayacak, her istediğin hemen olmayacak, her kayıp telafi edilmeyecek. Çocuk tanrı bu bilgiyi büyümenin şartı gibi değil, benliğine yönelmiş bir darbe gibi yaşar.

3. O halde dönüşümün ilk adımı nedir?

İlk adım, “hayır”ı hakaret gibi değil, gerçeklik dersi gibi okumaktır.
Özne tam burada doğmaya başlar. Çünkü insan, arzusunun evrenin yasası olmadığını anladığında ilk kez kendisiyle dünya arasına gerçek bir ilişki kurar. Bu küçülmek değil, yerini bulmaktır. Dünya benim için kurulmuş değildir. Ben de dünyanın tek merkezi değilim. Çocuk tanrının ilk çözülüşü burada başlar.

4. İkinci adım nedir?

İkinci adım, eksiklik terbiyesidir.
Yani her istediğine sahip olamamakla dağılmamayı öğrenmek. Eksiklik çoğu insana felaket gibi görünür. Oysa gerçekçi özne, eksikliğin hayatın yapısına ait olduğunu kabul eder. Arzu her zaman tamamlanmaz. Bazen kayıp olur, bazen mahrumiyet, bazen bekleme. İnsan burada ya taşkınlığa gider ya da olgunlaşır.

5. “Eksiklik” derken Lacan’a mı yaklaşıyoruz?

Evet, burada Lacan’a bir göz kırpmak mümkündür.
Çünkü eksiklik, gerçekten de öznenin yapısal bir meselesidir; insan kapalı ve tamamlanmış bir bütün değildir. Arzu da çoğu zaman bu kapanmayan açıklıktan doğar. Ama burada durmuyoruz. Bizim için eksiklik yalnızca simgesel düzenin açığı ya da arzunun sonsuz ertelenişi değildir. Eksiklik aynı zamanda ontolojik bir eşiktir. İnsan, sadece “tam olamayan” değil; tam olamayacağını taşıyarak kurulan varlıktır. Yani Lacan’a selam veriyoruz; ama eksikliği yalnız psikanalitik değil, ontolojik ve etik bir düzleme de taşıyoruz.

6. Üçüncü aşama nedir?

Üçüncü aşama, askı kurmaktır.
Yani arzu ile edim arasına mesafe koymak. İstediğin şeyi hemen yapmamak. Öfkelendiğinde hemen saldırmamak. Kırıldığında anında yıkmamak. Dürtüyle fiil arasına bir eşik koymak. Askı burada pasiflik değildir; öznenin ilk iç disiplini budur.

7. Askı neden bu kadar önemli?

Çünkü etik tam burada başlar.
Çocuk tanrı, içinden geçeni hemen dünyaya boca etmek ister. Gerçekçi özne ise dürtünün her zaman yasa olmadığını bilir. İnsanı insan yapan, yalnız yoğun hissetmesi değil; hissettiğini taşıyabilmesidir. Askı, taşkınlığın önüne kurulan ilk barajdır.

8. Dördüncü aşama nedir?

Dördüncü aşama, kırılganlığı teşhis etmektir.
Çocuk tanrı çoğu zaman kendini güçlü sanır; ama öfkesinin altında kırılganlık vardır. Engellenmeye tahammülsüzlüğünün altında incinmişlik, hiddetinin altında küçülme korkusu vardır. Gerçekçi özeye geçiş, “beni engellediler” dilinden “ben burada yaralandım” diline geçmeyi gerektirir.

9. Bu neden zor?

Çünkü öfke, yaradan daha kolay taşınır.
Yara insanı çıplak bırakır; öfke ise ona sahte kudret verir. Bu yüzden birçok insan acısını hissetmek yerine saldırganlaşır. Vampirleşme tam burada başlar: kendi iç boşluğunu başkasını kullanarak doldurmaya çalışma. Oysa gerçekçi özne, önce yarasını görür. Yarayı görmek çöküş değil; sahte kudretten çıkıştır.

10. Beşinci aşama nedir?

Beşinci aşama, tutrak kurmaktır.
Tutrak, öznenin gerilim altında dağılmamasını sağlayan iç dayanak demektir. Askıyı mümkün kılan, tutuluşu sürdüren, taşkınlığı geciktiren iç mesnet budur. İnsan yalnız dış kurallarla değil, iç tutrakla ayakta kalır. Eksikliği, gecikmeyi, kaybı, reddedilmeyi, kırgınlığı ve arzuyu taşımayı mümkün kılan şey budur.

11. Tutrak olmadan ne olur?

Tutrak zayıfsa özne dış dayanaklara koşar.
Maddeye, ekrana, onaya, görünürlüğe, ideolojik sarhoşluğa, ilişki bağımlılığına ya da şiddete. Çünkü içeride taşınamayan gerilim, dışarıda sahte tutrak arar. Bu yüzden bağımlılık çoğu zaman haz meselesi değil, taşıma kapasitesi meselesidir.

12. O halde gerçekçi özne kimdir?

Gerçekçi özne, arzusu engellendiğinde dağılmayan öznedir.
Eksikliği hakaret gibi yaşamayan, gecikmeyi ontolojik küçülme saymayan, dürtü ile edim arasına mesafe koyabilen, yarasını öfkeye çevirmeden görebilen ve içeride tutrak kurabilen öznedir. Kusursuz değildir; ama taşkınlığı karakter sanmaz. Kırılganlığını inkâr etmez. Dünyanın kendi dışında da bir ritmi olduğunu kabul eder.

13. Bu dönüşüm yalnız bireyin meselesi midir?

Hayır.
Hiçbir özne boşlukta kurulmaz. Aile ilk ritmi verir. Okul ilk kamusal askıyı kurar. Şehir, taşkınlığı ölçüye çağıran görünmez eşikler üretir. Eğer aile sınır koyamıyorsa, okul yalnız performans makinesine dönüşmüşse, şehir de insana sürekli hoyratlık öğretiyorsa; çocuk tanrının gerçekçi özneye dönüşmesi çok daha zor olur.

14. Bugünün büyük problemi nedir?

Bugünün dünyası çocuğa ve gence çok sayıda uyarı veriyor ama çok az tutrak veriyor.
Hız veriyor ama ritim vermiyor. Görünürlük veriyor ama iç merkez vermiyor. Arzu veriyor ama eşik vermiyor. O yüzden modern gençlik krizlerini yalnız bireysel zaaf diye okumak eksik olur. Sorun sadece gençte değil; onu taşıyacak eşiklerin zayıflamış olmasındadır.

15. Çocuk tanrı ne zaman ölür?

Çocuk tanrı, arzusu ilk kez engellendiğinde ölmez.
Hatta çoğu zaman tam orada öfkelenerek daha da büyür.
Asıl dönüşüm, o engellenmeyi dağıtmadan taşıyabildiği anda başlar.

Çünkü özne, arzusu ilk kez durdurulduğunda değil;
o durdurulmayı taşıyabildiğinde kurulur.

Ertuğrul Tulpar
20 Nisan 2026

Birinin bir yazısında otizm konusu geçince yazasim geldi.Hayatta hep birşeyler var diyordum kendimde ve bunu 30 ki yaşlarımda DEHB teşhisi alarak öğrendim. Ve yolumu buna göre çizmeye çalışıyorum. Lakin şunu dike getirmek istiyorum. O psikog görevini bırakın çünkü sizin işiniz su problemin var demek değil Bu sizin yetki alanınız değil.

Ve DEHBLİ biri iken bunun hakkında benİ araştırmaya ve gelişim için uğraş vermem gerekirken adam kalkmış bana Oblomov Tembellik oku diyor. Vay AQ
Bir gün bana düzelttim dediğiniz çocuk ile konuşurken çocuk şizofren hayır bu ne perhiz bu ne lahana Turşusu

Umarım merdiven altı yaptığınız işte tekrar bu şekilde yapmıyorsunuzdur. Biraz daha gayret 😉

I. Gerilim ve Tutrak

Bugün önümüze düşen gençlik krizlerini yalnız tek tek vakalar üzerinden okumak yetmiyor. Uyuşturucu, dijital bağımlılık, pornografik taşkınlık, ani öfke patlamaları, intihar, nihilistik şiddet, fanatikleşme, içe çöküş, dışa saldırı… Bunların her biri ayrı başlıklar gibi görünse de, daha derinde aynı kırılmanın farklı yüzleri olarak beliriyor. Çünkü çağımızın asıl meselesi, gençlerin ne yaptığı değil; öznenin artık kendi iç gerilimini taşıyamamasıdır. Sorun yalnız davranışta değil, davranışı mümkün kılan iç mimaridedir. İnsanın iç dayanağı çatladığında, gerilim anlam üretmez; taşkınlık üretir. Ve taşkınlık, bazen bağımlılık, bazen işgal, bazen de şiddet olarak konuşmaya başlar.

Burada ilk düzeltmeyi yapmak gerekir: Mesele yalnız ahlâkî düşüş değildir. Yalnız klinik bozukluk da değildir. Aile çözülmesi, eğitim zaafı ya da dijital çağın bozulmuş dürtü ekonomisi de tek başına açıklayıcı değildir. Bunların hepsi etkendir; fakat hiçbiri tek başına kurucu neden değildir. Çünkü insan, yalnız dürtüleri olan bir canlı değil; kendi iç basıncını tutabilen, öfkesini geciktirebilen, acısını biçime çevirebilen, gölgesini hemen edime dönüştürmeyen varlıktır. İnsanı insan yapan şey, sadece istemesi değil; taşıyabilmesidir. Bu taşıma kapasitesi çöktüğünde, dışarıdan “sorunlu davranışlar” görürüz; içeriden bakıldığında ise daha sert bir gerçek belirir: tutrağı zayıflamış bir varlık dünyayla çarpışmaktadır.

Ontolojik Gerilim Teorisi’nin açtığı yer tam da burasıdır. Kötülük, acı, kırılganlık, eksiklik ve şiddet ihtimali hayatın dışına atılabilecek anormal artıklar değildir. Bunlar varoluşun yapısına içkin gerilimlerdir. İnsan gerilimsiz bir cennet varlığı değil, gerilim altında işleyen bir varlıktır. Bu yüzden asıl soru yalnız “gerilim neden var?” sorusu değil; “özne gerilim altında nasıl kalır, hangi eşikte çözülür, hangi rejimde taşkınlaşır?” sorusudur. Tulpar Modeli bu ontolojik zemini psikopolitik düzleme taşır ve belirleyici ayrımı koyar: Gerilim ontolojiktir; yönetimi psikopolitiktir. Acı tümüyle silinemez; fakat hangi biçimde işlendiği aile, okul, şehir, medya, siyaset, din, kurumlar ve öznenin iç yapılanması tarafından belirlenir. Mesele gerilimin varlığı değil, rejimidir.

İnsan bu çerçevede modern dünyanın sevdiği anlamda yalnız bir “mutluluk arayıcısı” değildir. İnsan, öncelikle bir gerilim taşıyıcısıdır. Bu sert bir cümledir; ama çağımızın krizini anlamak için zorunludur. Çünkü bugünün toplumu insana haz kanalları, ifade imkânları, görünürlük alanları, kimlik vitrini ve sonsuz uyarıcı veriyor; fakat aynı ölçüde tutrak vermiyor. Hız veriyor ama ritim vermiyor. Seçenek veriyor ama eşik vermiyor. Uyarım veriyor ama iç dayanak vermiyor. Sonuçta özne, varlığını içeriden kurmak yerine dışarıdan desteklenen geçici aygıtlarla ayakta kalmaya çalışıyor. İşte bağımlılık dediğimiz şey bu yüzden yalnızca bir nesneye aşırı yöneliş değil; öznenin kendi içinde duramadığı noktada dışarıda sahte bir tutrak aramasıdır.

Madde, ekran, oyun, pornografik evren, görünürlük sarhoşluğu, mutlak aidiyet, fanatik inanç, öfke dolaşımı, kriz üretimi… Bunların her biri, çökmüş iç merkeze geçici taşıyıcılar sağlar. Fakat taşıdıkları şey hayat değil, ertelenmiş çöküştür. Hakikî tutrak insanı içeriden kurar; sahte tutrak insanı dışarıdan taşır gibi yapar. Birincisi karakter ve ritim üretir, ikincisi tekrar ve bağımlılık. Birincisi derinlik doğurur, ikincisi kompulsiyon. Bu yüzden bağımlılık çoğu zaman bir haz fazlalığı değil; daha derinde bir iç kuruluş eksikliğidir. İnsan çoğu zaman bağımlı olduğu nesneye değil, o nesnenin kısa süreliğine verdiği denge yanılsamasına bağlanır.

II. Çocuk Tanrı, Zombi ve Vampir

Burada çağımızın üç büyük özne figürü görünür hale gelir: çocuk tanrı, zombi ve vampir. Çocuk tanrı, sınırla, eksiklikle, engellenmeyle ve hayal kırıklığıyla olgun biçimde karşılaşamamış öznedir. Kendi arzusunu dünyanın merkezine yerleştirir. Her gecikmeyi hakaret, her engeli saldırı, her hayal kırıklığını ontolojik bir düşürülme gibi yaşar. Dışarıdan özgüvenli görünür; içeriden ise kırılgandır. Çünkü gerçek kudreti yoktur; yalnız kudret vehmi vardır. Bu figürün trajedisi, arzunun şişmesiyle taşıma kapasitesinin küçülmesidir. Sınır tanımayan özne, gerilim karşısında olgunlaşmaz; parçalanır.

Bu parçalanmanın ardından zombi belirir. Zombi, biyolojik olarak canlı ama öznel diriliği çökmüş varlıktır. Zembereği çözülmüş, tutrağı çatlamış, tutuluşu dağılmış özne. Tepkiseldir ama yerleşik değildir; hareketlidir ama içten ölü gibidir; yaşar ama kendi merkezinde duramaz. Çocuk tanrının dışarıdan taşkın görünen enerjisi, dünya tarafından sürekli kırıldığında ve işlenemediğinde, özne içten boşalır. O noktada artık ne derinlik kalır ne ritim; yalnız sürükleniş kalır. Zombi, düşünce ile dürtü arasındaki mesafeyi kaybetmiş öznenin adıdır.

Vampir ise bu çöküşün başka bir yüzüdür. Kendi iç boşluğunu başkasının zamanı, dikkati, emeği, bedeni, duygusu ya da korkusu üzerinden doldurmaya çalışan öznedir. Zombi sürüklenir; vampir emer. Zombi tepkiseldir; vampir stratejiktir. Zombi içten çökmüştür; vampir başkasını kaynak haline getirerek ayakta kalır. Çağdaş dijital düzeneklerden siyasî manipülasyona, teşhir ekonomisinden erotik sömürüye kadar pek çok alan vampirik rejimler üretir. Böylece çağımız bir yandan çocuk tanrılar, bir yandan zombiler, bir yandan da vampirler çoğaltır. Üçü de aynı kök krizin farklı biçimleridir: öznenin tutrağı zayıflamış, gerilim taşıma kapasitesi aşınmıştır.

Şiddeti burada yalnız eylem olarak düşünmek büyük hata olur. Şiddet çoğu zaman önce biçimde başlar: bir bakışın dünyada yer kaplama tarzında, bir dilin ötekine nefes bırakmayan yoğunluğunda, bir mimarinin insanı sıkıştırışında, bir siyasetin her boşluğu doldurma iştahında, bir ekran rejiminin zihni kuşatmasında, bir narsisizmin karşısındakine alan tanımayışında. Tulpar sözlüğündeki işgal kavramı tam burada kurucu hale gelir. İşgal yalnız toprağı almak değildir; bakışı, ritmi, duyuyu, dili ve ortak alanı kaplamaktır. Ötekine yer bırakmayan her taşkınlık, hem estetik hem etik bir problemdir. Kötülük bazen eksiklikten değil, fazlanın işgale dönüşmesinden doğar.

III. Estetik Yoksunluk, Mekân ve Çözülme

Bu yüzden estetik meselesi tali değildir; bugün özne krizini anlamak için merkezi önemdedir. Estetik yalnız güzellik değil, insanın dünyada nasıl karşılandığı meselesidir. Bir çocuk okul koridorunda, bir genç apartman cephesinde, bir insan mahalle aralığında, sınıf duvarında, şehir boşluğunda, ışıkta, seste, renkte, gölgede kendisi hakkında sessiz hükümler duyar. Kimi mekân “burada yerin var” der; kimi mekân “burada yalnızca sıkışman yeter” der. Estetik yoksunluk bu yüzden göz zevki meselesi değildir; insanın değersizleştirilmesinin mekânsal dilidir. Bakımsız okul, ruhsuz apartman, hoyrat mahalle, renksiz bahçe, nefes aldırmayan kent… bunların her biri özneye aynı şeyi fısıldar: Sen özen gerektiren bir varlık değilsin.

İnsan bu hükmü yalnız duymakla kalmaz; zamanla içselleştirir. Çünkü dış dünyanın hoyratlığı, iç dünyanın diline dönüşür. Burada estetik ile etik birbirinden ayrı alanlar değildir. Estetik, bir şeyin dünyada nasıl yer aldığıdır; etik, bu yer alışın adil olup olmadığıdır. Güzel olan şey yalnız hoş görünen değil; aynı zamanda yer açabilen, boğmayan, kendini dünyaya boca etmeyen şeydir. Çirkinlik ise çoğu zaman eksiklikten çok taşkınlığın görünümüdür: aşırı yoğunluk, aşırı yayılma, aşırı ses, aşırı baskı, aşırı kaplama. Bu nedenle çirkinlik bazen yalnız çirkinlik değildir; tutrağı zayıflamış bir düzenin görünür hale gelmiş biçimidir.

Şehrin tutrağı ve okulun tutrağı kavramları burada hayatî önem kazanır. Bir şehri yalnız yollar, binalar ve altyapı kurmaz; ortak vicdan, ritim, boşluk, ölçü ve birlikte yaşama adabı kurar. Bunlar çöktüğünde şehir yalnız estetik olarak yoksullaşmaz; etik olarak da yaralanır. Aynı şekilde iyi bir okul yalnız bilgi veren bir bina değildir; çocuğa aidiyet, ciddiyet, ritim ve güven veren kamusal taşıyıcı zemindir. Okulun cephesi, ışığı, duvar rengi, bahçesi, ses düzeni, gölgesi, boşluğu; bunların hepsi görünmeyen müfredatın parçasıdır. Çocuk yalnız dersle değil, mekânla yetişir. Mekân onu ya toplar ya dağıtır. Ya iç eşik kurar ya iç eşiği aşındırır.

Buradan aileye gelirsek, ilk tutrak kurucunun orası olduğunu görürüz. Anne ilk ritim, baba ilk hudut, ev ilk eşiktir. Ama bugünün büyük kırılması tam da burada yaşanıyor. Bir yanda sınır koymayı sevgisizlik sanan gevşeklik, öte yanda otoriteyi yalnız kaba baskı zanneden çoraklık. Bir yanda putlaştırılmış çocuk, öte yanda sahipsiz çocuk. Oysa ikisinin de sonucu aynıdır: tutrağı zayıf özne. Çünkü çocuk ya her arzusunun yasa olduğuna inanarak büyür ya da hiçbir sağlam iç dayanak kuramadan. Birinde ölçüsüz şişme, ötekinde ölçüsüz çökme vardır. Her iki durumda da gerilim taşıma kapasitesi düşüktür.

Din ve ideoloji de bu zeminde masum değildir. İç gerilimini taşıyamayan özne, çoğu zaman hakikatten çok sertleştirilmiş biçimlere tutunur. Fanatizm, bu yüzden yalnız inanç fazlalığı değildir; çoğu zaman çökmekte olan öznenin kendine dışarıdan zırh geçirme girişimidir. Tulpar Modeli’nin manipülatif gerilim kavramı burada aydınlatıcıdır. Bazı yapılar gerilimi çözmez; onu askıda tutar, dolaşımda tutar, kriz ve korku rejimi üretir. Böylece özne iyileşmez; gerilime bağlanır. Gerilime bağlanan özne ise bağımlı hale gelir: bazen lidere, bazen davaya, bazen düşman üretimine, bazen ekrana, bazen de şiddetin kendisine. Bu yüzden modern şiddet yalnız iç patlama değil, aynı zamanda dışarıdan yönetilen bir gerilim ekonomisidir.

Tam burada etik meselesi yeniden kurulmalıdır. Etik yalnız yasak listesi değildir. Etik, öncelikle yavaşlatma kapasitesidir. Dürtüyü hemen edime çevirmemek, öfkeyi doğrudan fiile dönüştürmemek, gölgeyi görüp onu dünyaya boca etmemek, gerilim altında dağılmadan kalabilmek. Kısacası etik, tutuluş sanatıdır. Şahitlik de burada belirir: gölgeyi inkâr etmeden, ama onu hemen eyleme dönüştürmeden taşıyabilmek. İnsan bazen kabul edemediği şeyi yine de taşımak zorundadır. Ontolojik taşıma dediğimiz şey budur. Bu yüzden kırılmayı yalnız ahlâkî başarısızlık olarak görmek sığdır. Kırılma çoğu zaman kapasitenin sınırıdır. Bu cümle şiddeti meşrulaştırmaz; tam tersine, öznenin hangi eşikte çözüldüğünü görmemizi sağlar.

Modern toplumun en büyük trajedisi şudur: çok fazla uyaran üretir, az sayıda tutrak üretir. Çok fazla hız verir, az sayıda eşik verir. Çok fazla görünürlük verir, az sayıda iç merkez verir. Çok fazla bağlanma nesnesi sunar, az sayıda gerçek dayanma zemini sunar. Sonuçta özne, taşıma sanatını değil boşalma alışkanlığını öğrenir. O noktadan sonra bağımlılık yalnız bireysel zaaf değildir; kültürel form haline gelir. Şiddet yalnız suç kategorisi değildir; yer kaplama biçimi haline gelir. Fanatizm yalnız sapma değildir; iç çökmeye dışarıdan protez bağlama girişimi haline gelir. Nihayetinde toplum, kendi ürettiği tutraksız öznelerden korkmaya başlar.

Buradan devlet ve medeniyet düzeyine uzanan daha geniş bir sonuca geçebiliriz. Bir düzenin görevi ateşi söndürmek değildir; ama ateşi olduğu gibi bırakmak da değildir. Kurucu sıcaklığı, öfkeyi, aidiyeti, arzuyu, kudreti, gençliği ve toplumsal enerjiyi taşıyacak formlar üretemeyen her düzen, ya sahte tutraklar üretir ya da bastırdığı şeyi içeriden patlatır. Aileden okula, şehirden siyasete kadar bütün kurumlar aslında birer gerilim taşıma rejimidir. Başarılı kurum, gerilimi inkâr etmeyen ama onu yıkıcı faza düşürmeden işleyebilen kurumdur. Çökmüş kurum ise ya gevşek, ya manipülatif, ya da aşağılayıcıdır; üçü de sonunda özneyi çözer.

O halde mesele yalnızca bağımlılıkla mücadele etmek, şiddet vakalarını cezalandırmak, gençliği ahlâka çağırmak değildir. Bunların hepsi gereklidir; fakat hiçbiri tek başına yeterli değildir. Asıl mesele, öznenin yeniden tutrak kazanmasıdır. Bunun için yeniden ritim üreten aile, ciddiyet üreten okul, itibar duygusu üreten şehir, gerilimi manipüle etmeyen siyaset, arzuyu anında edime çevirmeyen etik düzen ve güzelliği lüks değil yaşatıcı tertip olarak gören bir medeniyet anlayışı gerekir. Çünkü insan ancak biçim içinde taşınır. Kendini taşıyamayan kudret, sonunda taşkınlaşır. Taşkınlaşan kudret ise önce estetiği bozar, sonra etiği yaralar.

Kısa Sonuç

Bugün yaşadığımız kriz, yalnızca gençliğin değil; öznenin krizidir. İnsan kendi iç dayanağını kaybettiğinde, gerilim derinlik üretmez; patlama üretir. Ailede, okulda, şehirde, siyasette ve kültürde tutrak üretemeyen toplumlar, sonunda yalnız sorunlu bireyler değil, gerilimi taşıyamayan nesiller üretir. Bu yüzden mesele yalnız yasa koymak değil; yeniden ritim, eşik, biçim ve iç dayanak kurmaktır. Çünkü bir toplum gençlerini en çok kuralsızlıktan değil, tutraksızlıktan kaybeder.

Bu Metinde Geçen Bazı Kavramlar

Tutrak: Bir özneyi, ilişkiyi, mekânı ya da toplumu içeriden dağılmadan tutan kurucu dayanak, görünmez iskelet ve taşıyıcı eşik.

Tutuluş: Gerilim altında dağılmadan kalma, taşkınlığa düşmeme ve çözülmeyi geciktirme hâli. Pasif bekleyiş değil, etik taşıma rejimi.

Zemberek: Öznenin iç ayarı, işleyiş ritmi ve dinamik gerilimi. Çözülmesi savrulmayı doğurur.

Çocuk Tanrı: Sınırla, eksiklikle ve engellenmeyle olgun biçimde karşılaşamamış; kendi arzusunu merkezileştirerek dünyayı kendi etrafında dönmesi gereken bir alan gibi yaşayan özne.

Zombi: Biyolojik canlılığı sürse de öznel diriliği çökmüş, iç merkezi zayıflamış, tepkiselliğe ve sürüklenişe açık hale gelmiş özne.

Vampir: Kendi boşluğunu başkasının zamanı, dikkati, emeği, bedeni ya da canlılığı üzerinden doldurmaya çalışan yırtıcı özne.

Ontolojik Gerilim: Kötülüğün, acının ve kırılganlığın çözülmesi gereken bir problem değil, varoluşun yapısına içkin bir gerilim olması.

İşgal: Ötekine yer bırakmayan taşkın yer kaplama. Yalnız toprağı değil, bakışı, ritmi, dili, duyuyu ve ortak alanı kaplama biçimi.

Şehrin Tutrağı: Bir şehri yalnız fiziksel olarak değil, etik ve estetik olarak da bir arada tutan görünmez zemin: ortak vicdan, ölçü, boşluk, ritim ve birlikte yaşama adabı.

Okulun Tutrağı: Çocuğu yalnız bilgiyle değil, aidiyet, ciddiyet, ritim, güven ve iç düzenle dünyaya bağlayan kamusal taşıyıcı zemin.

Not: Bu metinde kullanılan kavramlar, geliştirilen Tulpar sözlüğünün parçasıdır.

Ertuğrul Tulpar
19 Nisan 2026