Eşcinsel Terapi Forum - Psikolog www.huseyinkacin.com

III.5 Kuyu ile Ateş Arasında: Şiddetin İki Eşiği (Yusuf ve İbrahim)
Yusuf kıssasında kuyu, şiddetin bedene yönelmeden durdurulduğu bir eşik olarak işlev görürken; Hz. İbrahim anlatısında ateş, şiddetin en uç noktaya kadar zorlandığı fakat ilahî müdahale ile etkisizleştirildiği bir sınır sahnesi olarak belirir. Bu iki anlatı birlikte okunduğunda, kutsal metnin şiddeti doğrudan yüceltmediği ya da meşrulaştırmadığı; aksine şiddetin nerede durdurulabildiğini gösteren farklı yapısal eşikler sunduğu görülür.
Yusuf kıssasında şiddet, henüz fiile dönüşmeden askıya alınır. Kuyu, bu askıya almanın mekânsal temsili olarak, bedensel ihlalin gerçekleşmesini engeller. Yusuf kuyuya düşer; fakat yanmaz, parçalanmaz, yok edilmez. Şiddet burada simgesel düzeyde tutulur. Özne bedenden ayrıştırılır, ancak beden zarar görmez. Bu yönüyle kuyu, şiddetin geri döndürülebilir olduğu bir sınırı temsil eder.
Hz. İbrahim anlatısında ise şiddet fiil düzeyine kadar ilerler. İktidar, bedeni doğrudan hedef alır; ateş hazırlanır ve özne bu ateşin içine atılır. Ancak burada da şiddet nihai sonucuna ulaşmaz. Ateş yakmaz. Bedensel ihlal, ilahî bir müdahale ile etkisizleştirilir. Bu durumda yasa artık insanî düzeyde işlememektedir; sınır, doğrudan ilahî irade tarafından yeniden tesis edilir.
Bu iki anlatı arasındaki fark, şiddetin kaynağından çok, durdurulma biçimiyle ilgilidir. Yusuf kıssasında sınır, hâlâ simgesel düzlemde üretilebildiği için fiil gerçekleşmez. İbrahim anlatısında ise simgesel düzen bütünüyle çökmüş, sınır ancak aşkın bir müdahale ile yeniden kurulabilmiştir. Kuyu, içkin bir sınırdır; ateş ise aşılmış bir sınırın ardından gelen mutlak tehdittir.
Bu bağlamda kuyu ile ateş, şiddetin iki farklı eşiğini temsil eder. Kuyu, yasanın zayıfladığı ama henüz tamamen susturulmadığı bir ara alanı; ateş ise yasanın insanî düzeyde işlevsizleştiği ve yalnızca aşkın bir müdahalenin bedeni koruyabildiği uç noktayı gösterir. Yusuf anlatısı, şiddetin durdurulabildiği yapısal bir ihtimali; İbrahim anlatısı ise şiddetin ancak ilahî düzeyde askıya alınabildiği bir kırılmayı sahneler.
Bu nedenle Hz. İbrahim anlatısı, Yusuf kıssasının alternatifi değil; sınır durumudur. Yusuf kıssasında “düşüş ama yanmama”, İbrahim anlatısında ise “atılma ama yanmama” söz konusudur. Her iki durumda da beden korunur; ancak korunma gerekçeleri farklıdır. Yusuf’ta koruma, simgesel düzenin son kırıntılarından; İbrahim’de ise doğrudan ilahî iradeden kaynaklanır.
Bu karşılaştırma, çalışmanın temel tezini destekler: Şiddetin önlenmesi, her zaman yasanın güçlü olmasıyla değil; bazen yasanın tamamen yok olmamış olmasıyla mümkündür. Yusuf kıssası, bu kırılgan ama işlevsel sınırın örneğini sunar. Kuyu, ateşe dönüşmeyen şiddetin mekânıdır.

 
III.5. Neden Dönüşmez?
Bu bölümün merkez sorusu artık açıkça yanıtlanabilir: Yusuf kıssasında ensestüel yapı neden fiilî şiddete dönüşmez?
Çünkü:
•   Yasa zayıflamış, fakat tamamen çökmemiştir.
•   Utanç bastırılmış, fakat bedene yazılmamıştır.
•   Beden, nesneleşmenin son eşiğine kadar itilmiş; ancak mutlak ihlale teslim edilmemiştir.
•   Kuyu, bu askıya almanın simgesel mekânı olarak işlev görmüştür.
Dolayısıyla kıssa, şiddetin “olmadığı” bir hikâye değil; şiddetin son anda durdurulduğu bir yapısal kırılma anlatısıdır.
III.1 Ensestüel İklim: Fiil Değil, Yapı
Bu çalışmada “ensestüel” kavramı, fiilî cinsel eylemleri tanımlamak üzere değil; aile içi ilişkilerde sınırların bulanıklaştığı, kuşaklar arası ve yatay bağların simgesel olarak karıştığı bir yapısal iklimi ifade etmek üzere kullanılmaktadır. Bu kullanım, kavramı ahlaki ya da hukuki bir suç kategorisi olmaktan çıkararak, psikanalitik–yapısal bir analiz düzlemine taşır. Dolayısıyla burada söz konusu olan, gerçekleşmiş bir ihlal değil; ihlalin mümkün hâle geldiği, ancak fiile dönüşmediği bir eşik durumudur.
Yusuf kıssasında bu ensestüel iklim, sevginin ayrıştırıcı biçimde dağıtılmasıyla ortaya çıkar. Baba figürünün Yusuf’a yönelttiği ayrıcalıklı sevgi, kardeşler açısından yalnızca kıskançlık değil; daha derin bir düzeyde, öznel yer kaybı ve değersizleşme deneyimi üretir. Bu deneyim, kardeşler arası ilişkinin yatay bir rekabetten çıkıp, bedeni ve özneyi hedef alabilecek bir gerilim alanına dönüşmesine zemin hazırlar. Ancak bu gerilim, kıssada fiilî bir cinsel ya da bedensel ihlalle sonuçlanmaz.
Psikanalitik açıdan bu durum, ensestüel yapının her zaman fiil üretmediğini; fiilin ortaya çıkabilmesi için simgesel yasanın bütünüyle askıya alınması gerektiğini gösterir. Yusuf kıssasında yasa zayıflamış, ancak tamamen susmamıştır. Utanç bastırılmış, fakat yok olmamıştır. Bu nedenle arzu, doğrudan bedene yazılamaz; şiddet, simgesel bir dışlama biçiminde kalır.
Bu bağlamda ensestüel iklim, kıssada bir “olmuş bitmişlik” değil; askıda kalmış bir olasılık olarak belirir. Anlatının yapısal önemi de tam burada ortaya çıkar: Yusuf kıssası, ensestüel bir atmosferin nasıl oluştuğunu değil; bu atmosferin hangi koşullarda fiile dönüşmediğini gösteren nadir örneklerden biridir. Bu da kıssayı, ahlaki bir ibret anlatısından ziyade, sınırların, yasanın ve bedenin ilişkisini düşünmeye imkân veren teorik bir model hâline getirir.
III.2 Utanç ve Nesneleşmenin Askıya Alınması
Yusuf kıssasında utanç, bireysel bir ahlak duygusu ya da içsel bir suçluluk deneyimi olarak değil; nesneleşmeyi durduran yapısal bir eşik olarak işlev görür. Psikanalitik açıdan utanç, öznenin bütünüyle nesne konumuna düşmesini engelleyen son affektif savunma hattıdır. Bu savunma hattı çöktüğünde, beden artık yalnızca temsil edilen değil; doğrudan müdahale edilen bir yüzeye dönüşür. Bu bağlamda beden, biyolojik bir organizma olarak değil; Lacanyen topolojide anüs örneği üzerinden düşünülebilecek şekilde, öznenin nesneye indirgenmesini durduran bir sınır yüzeyi olarak ele alınmaktadır.
Kardeşlerin Yusuf’a yönelttiği şiddet niyeti, bu noktada kritik bir sınırda durur. Yusuf aşağılanır, dışlanır ve simgesel olarak aile anlatısından çıkarılır; ancak bedeni bütünüyle sahiplenilen ya da tüketilen bir nesne hâline gelmez. Utanç, bastırılmış olmasına rağmen, bütünüyle yok olmamıştır. Bu nedenle şiddet, öznenin bedeni üzerinde süreklilik kazanamaz.
Utancın burada oynadığı rol, suçlulukla karıştırılmamalıdır. Suçluluk, yasayla kurulan bir ilişkidir; ihlalin ardından ortaya çıkar. Utanç ise yasanın zayıfladığı, fakat henüz tamamen çökmemiş olduğu anlarda belirir. Yusuf kıssasında yasa işlev kaybetmeye yüz tutmuş; ancak utanç, fiilî ihlalin önünde bir eşik oluşturarak bedensel nesneleşmeyi askıya almıştır.
Bu askıya alma, mutlak bir koruma sağlamaz; Yusuf’un maruz kaldığı travmayı ortadan kaldırmaz. Ancak bedenin mülk hâline gelmesini, süreklilik kazanmış bir şiddet döngüsüne girmesini engeller. Kuyu, bu askıya almanın mekânsal karşılığıdır: bedenin erişilemez kılındığı, bakışın ve müdahalenin sınırlandığı bir ara mekân.
Bu yönüyle utanç, Yusuf kıssasında bastırılması gereken bir duygu değil; çökmesi durumunda şiddetin geri dönüşsüzleşeceği bir eşik olarak belirir. Nesneleşmenin askıya alınması, ahlaki bir tercih değil; yapısal bir zorunluluğun sonucudur. Kıssa, bu zorunluluğun kırılganlığını gösterirken, aynı zamanda şiddetin neden her zaman fiile dönüşmediğini de açıklığa kavuşturur.

II. BÖLÜM
Yasa, Sınır ve Beden: Lacanyen Yapısal Çerçeve
 
II.1. Yasa Kavramı: Hukuk Değil, Simgesel Düzen
Bu çalışmada “yasa”, hukuki bir normlar bütünü ya da dışsal bir otorite olarak ele alınmamaktadır. Psikanalitik–yapısal çerçevede yasa, bireyin arzusunu sınırlayan ve ilişkileri mümkün kılan simgesel bir düzeni ifade eder. Bu anlamıyla yasa, ne mutlak bir baskı mekanizmasıdır ne de ahlaki bir buyruğa indirgenebilir; yasa, öznenin arzuyla kurduğu ilişkinin çerçevesini belirleyen yapısal bir koşuldur.
Lacanyen kuramda yasa, arzunun tamamen serbest bırakılmasını değil, tam aksine arzunun mümkün hâle gelmesini sağlar. Sınırın olmadığı yerde arzu değil, yalnızca dürtü ve yıkıcı tekrar vardır. Bu nedenle yasa, bastırıcı bir engel olmaktan ziyade, şiddetin sınırsızca dolaşıma girmesini engelleyen kurucu bir işleve sahiptir.
Bu bağlamda Yusuf kıssasında karşılaşılan mesele, yasanın mutlak biçimde işlemesi değil; tamamen çökmemesidir. Kıssada yasa zayıflamış, sevgi eşitsiz dağılmış ve kardeşler arası gerilim yoğunlaşmıştır. Ancak simgesel düzen bütünüyle dağılmadığı için şiddet, bedensel fiile dönüşmeden askıya alınmıştır. Bu askıya alma, yasanın hâlâ asgari düzeyde işlediğini gösteren yapısal bir göstergedir.
 
II.2. Babanın Adı: Biyolojik Baba Değil, Sınır İşlevi
Lacanyen kuramda “Babanın Adı” (Nom-du-Père), biyolojik bir baba figürüne ya da kişisel bir otoriteye işaret etmez. Bu kavram, arzunun sınırsız dolaşımını kesintiye uğratan ve özneyi simgesel düzene bağlayan bir işlevi ifade eder. Babanın Adı, yasa ile özne arasındaki bağlantı noktasıdır; bu bağlantı koptuğunda, arzu sınır tanımaz ve şiddet potansiyeli fiile yaklaşır.
Yusuf kıssasında baba figürü, mutlak ve düzenleyici bir yasa temsilcisi olarak değil; sevginin dağılımında belirgin bir dengesizlik yaratan bir figür olarak görünür. Bu durum, yasanın zayıflamasına yol açar. Ancak bu zayıflama, Babanın Adı’nın tamamen düşmesi anlamına gelmez. Tam da bu nedenle kıssa, mutlak bir felaketle sonuçlanmaz.
Bu açıdan kuyu, Babanın Adı’nın tamamen düşmediği sınırı temsil eder. Şiddet arzusu, bu sınırda durdurulur; öldürme ya da bedensel yok etme fiiline geçilmez. Böylece kuyu, yasanın son anda da olsa işlev gördüğü simgesel bir eşik olarak belirir.
 
II.3. Beden ve Utanç: Nesneleşmenin Durdurulduğu Yer
Bu çalışmada beden, biyolojik bir varlık olarak değil; simgesel düzenin çöktüğü yerde konuşan bir yüzey olarak ele alınmaktadır. Şiddetin bedensel fiile dönüşmesi, öznenin karşısındaki bedeni bir “nesne”ye indirgediği noktada mümkün hâle gelir. Bu nesneleşmeyi durduran temel affektlerden biri ise utançtır.
Utanç, ahlaki bir duygu ya da toplumsal bir ayıp hissi olarak değil; bedeni bütünüyle nesneye dönüştürmeyi engelleyen yapısal bir mekanizma olarak düşünülmelidir. Utanç işlediği sürece beden, mutlak ihlale açık bir nesneye dönüşmez.
Bu bağlamda Yusuf kıssasında kuyu, yalnızca mekânsal bir boşluk değil; bedenin nesneleşmeye sürüklendiği noktada şiddetin durdurulduğu simgesel bir sınırdır. Şiddet arzusu bu sınırda askıya alınır; beden ateşe değil, kuyuya düşer. Bu fark, şiddetin fiil düzeyine geçip geçmemesi bakımından belirleyici bir yapısal ayrımdır.
II.4. Kuyunun Topolojisi: Eşik, Askıya Alma ve Şiddetin Durduğu Yer
Bu çalışmada kuyu, anlatısal bir mekân ya da dramatik bir unsur olarak değil; şiddetin fiile dönüşmeden durdurulduğu yapısal bir eşik olarak ele alınmaktadır. Topolojik açıdan kuyu, bir “düşüş”ü temsil etse de bu düşüş, yok edici bir sona değil, sınırın hâlâ işlediği bir askıya alma durumuna karşılık gelir. Dolayısıyla kuyu, şiddetin gerçekleştiği yer değil; şiddetin gerçekleşmemesini mümkün kılan bir yapıdır.
Topolojik olarak kuyu, ne tam içeridedir ne de tam dışarıda. Yusuf, aile düzeninin içinden çıkarılmış; ancak bütünüyle yok edilmemiştir. Bu ara konum, simgesel düzenin bütünüyle çökmemiş olduğuna işaret eder. Şiddet niyeti fiile yaklaşmış, fakat öldürme edimi son anda durdurulmuştur. Kuyu, tam da bu “ramak kala” noktasını temsil eder: yasanın düşmesine çok yaklaşılmış, fakat tamamen düşülmemiştir.
Bu açıdan kuyu, Lacanyen anlamda bir “eşik mekânı” olarak düşünülebilir. Eşik, öznenin bir düzeni terk edip başka bir düzene bütünüyle geçmediği; askıda kaldığı alanı ifade eder. Yusuf’un kuyuda oluşu, bedensel yok etmenin askıya alındığı bu eşiği görünür kılar. Beden, nesneleşmenin son sınırına kadar itilmiş; ancak mutlak ihlal gerçekleşmemiştir.
Burada kuyu ile ateş arasındaki fark yapısal açıdan belirleyicidir. Ateş, sınırın tamamen çöktüğü; bedenin mutlak yok oluşa teslim edildiği bir sahneyi temsil eder. Kuyu ise, düşüşe rağmen bedenin korunabildiği, şiddetin geri çevrildiği bir ara uzamdır. Bu nedenle Yusuf’un bedeni ateşe değil, kuyuya düşer. Bu fark, anlatının ahlaki değil; yapısal mantığını açığa çıkarır.
Kuyu aynı zamanda utançla ilişkili bir topoloji sunar. Utanç, bedenin bütünüyle teşhir edilmesini ve nesneye indirgenmesini engelleyen bir sınır olarak işlev görür. Kuyu, görünürlükten çekilme, bakıştan kaçış ve nesneleşmenin durdurulması anlamına gelir. Bu nedenle kuyu, şiddetin dışa vurulduğu bir sahne değil; şiddetin görünmez kılınarak askıya alındığı bir mekânsallık üretir.
Son olarak kuyu, yasanın hâlâ asgari düzeyde işlediğinin kanıtıdır. Eğer simgesel düzen bütünüyle çökmüş olsaydı, Yusuf’un bedeni yok edilirdi. Kuyu, yasanın artık güçlü olmadığı; fakat henüz tamamen düşmediği sınırı temsil eder. Bu sınır sayesinde şiddet süreklilik kazanmaz ve bedensel fiile dönüşmez.
Bu topolojik okuma, Yusuf kıssasında kurtuluşun, fiilin gerçekleşmesinden sonra gelen bir telafi değil; fiilin hiç gerçekleşmemesi olduğunu göstermektedir. Kurtuluş, burada düşüşten sonra değil; düşüşün eşiğinde mümkün hâle gelir.

GİRİŞ

Yusuf kıssası, geleneksel yorumlarda çoğunlukla sabır, iffet, ilahi adalet ve kader temaları etrafında ele alınmıştır. Bu okumalar, anlatıyı ahlaki bir örneklik ya da bireysel erdem hikâyesi olarak konumlandırırken, kıssanın aile içi ilişkiler, kıskançlık, dışlama ve şiddet potansiyeli bakımından taşıdığı yapısal gerilimi büyük ölçüde görünmez kılma eğilimindedir. Oysa Yusuf kıssası, yalnızca bireysel bir ahlak anlatısı değil; sevginin eşitsiz dağılımı, yasanın zayıflaması ve sınırların bulanıklaşması gibi durumlarda şiddetin hangi koşullarda fiile dönüşmediğini gösteren karmaşık bir yapısal sahne sunmaktadır.

Bu çalışma, Yusuf kıssasını tarihsel doğruluk, tefsir geleneği ya da normatif ahlak çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamamaktadır. Bunun yerine anlatı, psikanalitik–yapısal bir okuma aracılığıyla ele alınmakta; kıssada temsil edilen figürler tarihsel kişilerden ziyade, yasa, sınır, utanç ve beden gibi simgesel işlevlerin taşıyıcıları olarak değerlendirilmektedir. Bu yaklaşım, kutsal metni psikolojik içeriklere indirgemeden, onu insanî çatışmaların yapısal düzenlenişini düşünmeye imkân tanıyan teorik bir alan olarak ele alır.

Çalışmanın merkezinde yer alan temel soru, literatürde sıklıkla göz ardı edilen bir noktaya işaret etmektedir: Yusuf kıssasında neden şiddet fiile dönüşmez? Kardeşler arası kıskançlık, dışlama ve yok etme niyeti açıkça mevcutken, anlatı neden bedensel ihlalle sonuçlanmaz? Bu soru, şiddeti bireysel niyetler ya da ahlaki eksiklikler üzerinden açıklamak yerine, şiddetin hangi yapısal koşullarda mümkün olmadığı sorusunu gündeme getirir.

Bu bağlamda çalışma, psikanalitik olarak özellikle Lacanyen kuramdan hareketle, Babanın Adı kavramını biyolojik ya da ahlaki bir otorite olarak değil, simgesel sınır üretme işlevi olarak ele almaktadır. Kıssada yer alan kuyu, bu işlevin mekânsal bir temsili olarak, şiddetin bedensel fiile dönüşmesini engelleyen simgesel bir eşik şeklinde yorumlanmaktadır. Utanç, ahlaki bir duygu olmaktan ziyade, nesneleşmeyi durduran affektif bir mekanizma olarak ele alınırken; beden, biyolojik bir varlık olarak değil, ancak simgesel sınırların çöktüğü yerde “konuşan” bir yüzey olarak kavramsallaştırılmaktadır.

Bu yaklaşım, cinsellik ve şiddet arasındaki ilişkiyi nedensel ya da normatif bir çerçevede ele almaktan bilinçli olarak kaçınmaktadır. Çalışma, herhangi bir klinik tanı koymayı, bireysel yönelimler ya da davranışlar hakkında yargı üretmeyi hedeflemez. Psikanalitik kavramlar burada bireyleri sınıflandırmak için değil, yapıları ayırt etmek için kullanılmaktadır. Bu metodolojik tercih, hem indirgemeci hem de patologize edici okumalara karşı etik bir mesafe koymayı mümkün kılar.

Bu doğrultuda Yusuf kıssası, simgesel yasanın zayıflamasına rağmen bütünüyle çökmediği; bu nedenle şiddetin süreklilik kazanmasının bedensel ihlal olmaksızın askıya alındığı bir yapısal kırılma anı olarak ele alınmaktadır. Çalışma, bu kırılma anını analiz ederek, yasa, sınır ve beden arasındaki ilişkinin nasıl düzenlendiğini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Böylece kıssa, yalnızca teolojik ya da ahlaki bir anlatı olarak değil, psikanaliz, etik ve kültürel kuram kesişiminde aktarılabilir bir düşünme modeli sunan teorik bir kaynak olarak değerlendirilmektedir.

ABSTRACT
This thesis presents a psychoanalytic–structural reading of the Qur’anic narrative of Joseph (Yusuf), examining the text not as a moral exemplar or theological doctrine, but as a symbolic configuration in which law, shame, violence, and bodily boundaries are structurally organized. Moving beyond traditional interpretations centered on patience and chastity, the study focuses on the dynamics of sibling rivalry, exclusion, and latent violence within the familial structure of the narrative.
The central question guiding the analysis is not why violence is condemned, but why it does not reach the level of bodily enactment despite explicit hostile intent. The thesis argues that the well (kuyu) functions as a symbolic threshold that suspends violence at the level of representation, preventing its inscription onto the body.
Drawing on Lacanian theory, particularly the concept of the Name-of-the-Father as a symbolic function rather than a biological authority, the analysis treats the father, the brothers, and the well as structural positions within a weakened yet operative symbolic order. Shame is conceptualized as an affect that interrupts objectification, while the body is approached as a site that becomes legible only when symbolic limits collapse.
The study deliberately avoids clinical diagnosis, normative judgments, or claims regarding individual sexuality. Psychoanalytic concepts are employed exclusively at a structural level to analyze the conditions under which violence is either enacted or suspended. In this framework, the Joseph narrative is interpreted as a model demonstrating how symbolic law, even when fragile, can prevent violence from becoming bodily.
 
Keywords
Joseph narrative; psychoanalytic–structural analysis; symbolic law; shame; violence; threshold; Lacanian theory