Eşcinsel Terapi Forum - Psikolog www.huseyinkacin.com

I. Kıssa, Şiddet ve Yapısal Gerilim
Yusuf kıssası, yüzeyde sakin ve ahlaki bir anlatı gibi ilerlese de, yapısal düzeyde yoğun bir şiddet potansiyeli barındırır. Kardeşler arası kıskançlık, dışlama ve yok etme arzusu, anlatının erken safhalarında açıkça sahneye konur. Buna rağmen kıssa, beklenen biçimde bir cinayetle ya da doğrudan bedensel ihlalle sonuçlanmaz. Bu durum, anlatının ahlaki bir “iyi niyet” öğretisinden ziyade, şiddetin hangi koşullarda askıya alındığını gösteren bir yapısal düzenek sunduğunu düşündürmektedir.
Şiddet, burada ani bir patlama ya da kontrolsüz bir taşkın olarak değil; uzun süreli bir gerilim hattı olarak inşa edilir. Yusuf’un babası Yakub’un sevgisinin eşitsiz dağılımı, kardeşler arasındaki simgesel dengeyi bozar. Bu bozulma, yalnızca duygusal bir kırgınlık üretmez; aynı zamanda yasa işlevinin zayıfladığı bir alan açar. Sevginin tek bir figür üzerinde yoğunlaşması, diğer kardeşleri simgesel düzenin dışına iter ve şiddet arzusunu mümkün kılan bir boşluk yaratır.
Bu noktada anlatı, şiddeti ahlaki bir sapma olarak değil, yapısal bir sonuç olarak kurar. Kardeşlerin Yusuf’a yönelik öfkesi, bireysel kötülükten ziyade, sınırların belirsizleştiği bir düzlemde ortaya çıkar. Yasa bütünüyle ortadan kalkmamış, ancak yeterince işlememektedir. Bu ara durum, şiddetin niyet düzeyinde yoğunlaşmasına rağmen fiile dönüşmemesinin temel koşulunu oluşturur.
Yusuf’un kuyuya atılması, bu yapısal gerilimin doruk noktasıdır. Kuyu, burada şiddetin gerçekleştiği bir mekân değil; tam tersine, şiddetin bedensel ihlale dönüşmeden durdurulduğu simgesel bir eşik olarak işlev görür. Cinayet ihtimali, kuyu aracılığıyla askıya alınır; beden ortadan kaldırılmaz, ancak görünmez kılınır. Böylece anlatı, şiddeti yok etmek yerine sınırlandıran bir çözüm üretir.
Bu bağlamda kuyu, anlatının merkezinde yer alan kritik bir yapısal öğedir. O, hem düşüşü hem de hayatta kalmayı mümkün kılan çift anlamlı bir mekân olarak işlev görür. Yusuf kuyuya düşer; ancak bu düşüş, geri dönüşü olmayan bir yok oluşa değil, şiddetin ertelendiği bir geçiş alanına açılır. Anlatının bu tercihi, şiddetin kaçınılmaz olmadığına; belirli yapısal koşullar altında askıya alınabileceğine işaret eder.
Bu bölümde ortaya konan çerçeve, Yusuf kıssasının ahlaki bir örnek olmanın ötesinde, şiddetin sınırlandığı bir yapısal model sunduğunu göstermektedir. Bir sonraki bölümde bu model, psikanalitik–yapısal kavramlar aracılığıyla daha ayrıntılı biçimde ele alınacak; özellikle yasa, sınır ve beden arasındaki ilişkinin bu askıya alma sürecini nasıl mümkün kıldığı tartışılacaktır.
Bu noktada Yusuf kıssasında şiddetin neden fiile dönüşmediği sorusu, yalnızca anlatısal bir tercih ya da ahlaki bir mesaj olarak ele alınamaz. Şiddetin askıya alınmasını mümkün kılan bu yapı, bireysel niyetlerin ötesinde, simgesel bir düzenin hâlâ işliyor olmasına işaret eder. Dolayısıyla meselenin, kişiler arası ilişkilerden ziyade, yasa, sınır ve beden arasındaki yapısal ilişki üzerinden düşünülmesi gerekmektedir. Bu ilişkiyi kavramsal düzeyde görünür kılabilmek için, şimdi psikanalitik–yapısal çerçeveye, özellikle de Lacanyen kuramın sunduğu kavramsal araçlara başvurmak kaçınılmaz hâle gelmektedir.

ABSTRACT
This thesis presents a psychoanalytic–structural reading of the Qur’anic narrative of Joseph (Yusuf), examining the text not as a moral exemplar or theological doctrine, but as a symbolic configuration in which law, shame, violence, and bodily boundaries are structurally organized. Moving beyond traditional interpretations centered on patience and chastity, the study focuses on the dynamics of sibling rivalry, exclusion, and latent violence within the familial structure of the narrative.
The central question guiding the analysis is not why violence is condemned, but why it does not reach the level of bodily enactment despite explicit hostile intent. The thesis argues that the well (kuyu) functions as a symbolic threshold that suspends violence at the level of representation, preventing its inscription onto the body.
Drawing on Lacanian theory, particularly the concept of the Name-of-the-Father as a symbolic function rather than a biological authority, the analysis treats the father, the brothers, and the well as structural positions within a weakened yet operative symbolic order. Shame is conceptualized as an affect that interrupts objectification, while the body is approached as a site that becomes legible only when symbolic limits collapse.
The study deliberately avoids clinical diagnosis, normative judgments, or claims regarding individual sexuality. Psychoanalytic concepts are employed exclusively at a structural level to analyze the conditions under which violence is either enacted or suspended. In this framework, the Joseph narrative is interpreted as a model demonstrating how symbolic law, even when fragile, can prevent violence from becoming bodily.
 
Keywords
Joseph narrative; psychoanalytic–structural analysis; symbolic law; shame; violence; threshold; Lacanian theory

Kuyu, Yasa ve Ensestüel İklim:
Yusuf Kıssasının Psikanalitik–Yapısal Bir Okuması

Hüseyin Kaçın

“Ateşten bir çukurun tam kenarındaydınız…”
(Âl-i İmrân, 3/103)
ÖZET
Bu çalışma, Yusuf kıssasını geleneksel ahlaki, tefsirî ve normatif yorumların ötesine taşıyarak, psikanalitik–yapısal bir okuma çerçevesinde ele almaktadır. Amaç, anlatıyı bireysel erdem, kader ya da ilahi adalet ekseninde yeniden üretmek değil; kıssada temsil edilen aile içi ilişkiler, kıskançlık, utanç ve şiddet potansiyelinin hangi yapısal koşullarda fiil düzeyine geçmediğini analiz etmektir. Bu doğrultuda çalışma, Yusuf kıssasını tarihsel kişilerden ziyade, yasa, sınır, beden ve simgesel düzen gibi işlevlerin taşıyıcısı olan bir anlatı sahnesi olarak okumayı önermektedir.
Psikanalitik olarak Lacanyen kuramsal çerçeveden yararlanan analizde, Babanın Adı kavramı biyolojik bir otorite olarak değil, sınır üretme işlevi olarak ele alınmıştır. Kuyu metaforu ise düşüş ya da cezalandırma mekânı olmaktan ziyade, şiddetin bedensel ihlale dönüşmesini engelleyen simgesel bir eşik olarak yorumlanmıştır. Çalışma, utancı ahlaki bir duygu değil; nesneleşmeyi askıya alan affektif bir düzenek olarak ele alarak, ensestüel bir iklimin varlığına rağmen fiilî şiddetin neden gerçekleşmediğini yapısal düzeyde tartışmaktadır.
Bu bağlamda tez, şiddetin bireysel niyetlerden değil, simgesel yasanın işleyiş biçiminden kaynaklandığını göstermeyi amaçlamaktadır. Yusuf kıssası, çökmekte olan ancak bütünüyle ortadan kalkmamış bir yasanın, şiddeti bedene yazılmadan durdurabildiği özgün bir yapısal model olarak ele alınmaktadır. Çalışma, kutsal metni psikanalize indirgemeden, psikanalitik düşünceyle karşılıklı bir sınama ilişkisi kuran sınırlı fakat aktarılabilir bir okuma önermektedir.
Anahtar Kelimeler: Yusuf Kıssası, Psikanalitik Okuma, Yasa, Utanç, Kuyu Metaforu, Şiddet.

Etik Çekinceler ve Yanlış Okuma Riskleri

1. Metnin Amacı Üzerine Açık Etik Beyan

Bu çalışmanın temel amacı, Yusuf kıssasını herhangi bir ahlaki yargı üretmek, normatif bir cinsel düzen önermek ya da bireysel yönelimler hakkında değerlendirmede bulunmak değildir. Çalışma, ne bir teşhis metni ne de bir değer yargısı metnidir. Psikanalitik kavramlar, burada bireyleri sınıflandırmak ya da etiketlemek için değil; yapısal ilişkileri analiz etmek için kullanılmıştır.

Bu nedenle, çalışmada geçen kavramların (utanç, anüs, ensestüel yapı, nesneleşme, bakış, yasa) hiçbiri bireysel deneyimlere doğrudan uygulanabilecek hazır açıklamalar olarak sunulmamaktadır. Metnin tümü, teorik ve yapısal düzeyde okunmak üzere kurgulanmıştır.

2. Psikanalitik Kavramların Yanlış Klinik Okunma Riski

Çalışmada kullanılan psikanalitik kavramlar, özellikle Jacques Lacan’ın yapısal kuramı bağlamında ele alınmıştır. Ancak bu kavramların klinik bağlamdan koparılarak, bireylerin yaşam deneyimlerine doğrudan uygulanması ciddi bir yanlış okuma riskini beraberinde getirir.

Bu nedenle özellikle vurgulanmalıdır ki:

Metinde hiçbir bireysel vaka analiz edilmemektedir. Hiçbir davranış biçimi “patolojik” olarak tanımlanmamaktadır. Psikanalitik kavramlar, kişilere değil yapılara aittir.

Bu ayrımın ihlal edilmesi, metnin etik çerçevesinin dışına çıkılması anlamına gelir.

3. Cinsellik ve Şiddet İlişkisinin Yanlış Kurulma Riski

Çalışma boyunca cinsellik ile şiddet arasındaki ilişki, nedensel değil yapısal bir düzlemde ele alınmıştır. Bu noktada önemli bir etik çekince söz konusudur: Metnin herhangi bir bölümünün, cinsel yönelimleri ya da cinsel pratikleri şiddetle özdeşleştirdiği şeklinde okunması, çalışmanın temel varsayımlarına bütünüyle aykırıdır.

Açıkça belirtilmelidir ki:

Şiddet, cinselliğin türünden değil; sınırların çöküşünden doğar. Yönelim, arzu ya da pratikler tek başına ne şiddetin nedeni ne de göstergesidir.

Metnin bu ayrımı bulanıklaştıracak biçimde okunması, etik açıdan kabul edilemez bir indirgemedir.

4. Kutsal Metnin Araçsallaştırılması Riski

Yusuf kıssası gibi kutsal bir anlatının psikanalitik bir çerçevede ele alınması, kaçınılmaz olarak araçsallaştırma riskini de beraberinde getirir. Bu çalışma, kıssayı psikanalitik bir teoriye “malzeme” yapmak iddiasında değildir. Aksine, kıssa ile psikanaliz arasında karşılıklı bir sınama ilişkisi kurmayı amaçlamaktadır.

Bu nedenle:

Psikanalitik kavramlar kıssaya zorla giydirilmemiştir. Kıssanın metinsel sınırları bilinçli olarak korunmuştur. Teolojik doğruluk ya da tarihsel gerçeklik iddiasında bulunulmamıştır.

Bu sınırların göz ardı edilmesi, çalışmanın niyetinin yanlış okunmasına yol açabilir.

5. Dilsel Provokasyonun Yanlış Anlaşılma Riski

Metinde bilinçli olarak kullanılan bazı kavramlar (örneğin “anüs”, “utanç”, “nesneleşme”) ilk bakışta provokatif görünebilir. Ancak bu kavramların seçimi, sansasyon yaratma amacıyla değil; psikanalitik terminolojinin yapısal gereklilikleri nedeniyle yapılmıştır.

Bu kavramların gündelik, biyolojik ya da pornografik çağrışımlarla okunması, metnin dilsel düzeyini yanlış anlamak anlamına gelir. Bu nedenle okuyucunun, kavramları yalnızca bağlam içinde ve teorik düzlemde değerlendirmesi etik bir zorunluluktur.

6. Metnin Normatif Okunma Riskine Karşı Uyarı

Bu çalışma, “nasıl yaşamalıyız?” ya da “nasıl ilişki kurmalıyız?” sorularına yanıt vermemektedir. Metnin herhangi bir bölümünün, normatif bir cinsel ahlak, aile modeli ya da toplumsal düzen önerisi sunduğu şeklinde okunması, çalışmanın kapsamını aşan bir yorum olacaktır.

Metnin sunduğu şey:

reçete değil model değil ideal tip değil

yalnızca yapısal bir analizdir.

7. Son Etik İlke: Susulması Gereken Yerler

Bu çalışmanın belki de en önemli etik özelliği, nerede susacağını bilmesidir. Metin, bireysel acıların, travmaların ya da yaşantıların temsil edilemeyeceği alanlara girmemeyi bilinçli olarak tercih eder. Psikanalitik okuma, burada bir “açığa çıkarma” değil; sınır çizme pratiği olarak uygulanmıştır.

Bu nedenle, çalışmanın etik çerçevesi şu ilkeyle özetlenebilir:

Her şeyin söylenebilir olduğu yerde etik çöker;
bu çalışma, tam da bu çöküşü engellemek için susulması gereken yerleri işaret eder.

Kapanış

Bu “Etik Çekinceler ve Yanlış Okuma Riskleri” bölümü, çalışmayı yalnızca akademik olarak değil, etik olarak da savunulabilir kılar. Metnin gücü, iddialarının sertliğinden değil; kendi sınırlarını tanımasından kaynaklanmaktadır.

Kuyu, Yasa ve Ensestüel İklim:

Yusuf Kıssasının Psikanalitik Bir Okuması

GİRİŞ

Yusuf kıssası, geleneksel yorumlarda çoğunlukla sabır, masumiyet ve ilahi takdir temaları üzerinden ele alınmıştır. Bu okumalar, kıssayı ahlaki bir örnekleme indirgerken; anlatının aile içi ilişkiler, kıskançlık, utanç ve şiddet dinamikleri bakımından taşıdığı yapısal gerilimi ikincil düzeye itme eğilimindedir. Oysa Yusuf kıssası, yalnızca bireysel bir erdem anlatısı değil; aile içinde sevginin ayrıştırıcı biçimde dağıtılmasının nasıl yıkıcı sonuçlar üretebildiğini gösteren travmatik bir yapı sunmaktadır.

Bu çalışma, Yusuf kıssasını literal ya da tefsir merkezli bir yorumun ötesinde, psikanalitik bir hermenötik çerçevede ele almaktadır. Amaç, kıssayı fiilî olayların doğruluğu üzerinden değerlendirmek değil; onun temsil ettiği ruhsal ve yapısal düzenekleri açığa çıkarmaktır. Bu bağlamda Yusuf, kardeşler ve baba figürü tarihsel kişilerden ziyade, aile içi ilişkilerde sıkça gözlemlenen simgesel işlevlerin taşıyıcıları olarak okunacaktır.

I. KUYU METAFORU: SİMGESEL SÜRGÜN VE EŞİK

Yusuf kıssasında kuyu, yüzeysel bir okumada düşüş, terk edilme ve karanlıkla ilişkilendirilebilir. Ancak psikanalitik bir perspektiften bakıldığında kuyu, yalnızca travmatik bir mekân değil; şiddetin fiil düzeyine geçemediği yapısal bir eşik olarak belirir. Kardeşler Yusuf’u ortadan kaldırmaz; onu aile anlatısından çıkarırlar. Bu yönüyle kuyu, fiilî yok etmenin değil, simgesel sürgünün mekânsal karşılığıdır.

Kuyu, öznenin bedeni üzerinde doğrudan bir ihlalin gerçekleştiği bir alan değildir. Aksine, bedenin hedef hâline gelmesini engelleyen bir sınır işlevi görür. Yusuf’un kuyuya atılması, travmatik olmakla birlikte, şiddetin bedensel düzeye taşınmasını engelleyen bir kırılma noktası oluşturur. Bu nedenle kuyu, şiddetin mekânı olarak değil; şiddetin fiile dönüşmeden sınırlandığı bir eşik olarak okunmalıdır.

Travma anlatılarında sıklıkla karşılaşılan kapalı ve karanlık mekânlar, çoğu zaman bedensel ihlalin sahnesi hâline gelir. Yusuf kıssasında ise kuyu, bu yönde bir ilerlemeye izin vermez. Şiddet, temsil düzeyinde tutulur; bedene yazılmaz. Bu durum, kıssada ensestüel bir iklimin varlığını inkâr etmez; ancak bu iklimin fiil düzeyine geçmediğini açıkça gösterir.

II. BABA FİGÜRÜ: AYRIŞTIRICI SEVGİ VE YAPISAL KÖRLÜK

Yusuf kıssasında baba figürü genellikle masum ve koruyucu bir konumda değerlendirilir. Oysa psikanalitik açıdan baba, doğrudan fail olmasa da, şiddetin yapısal koşullarını üreten merkezî figürdür. Baba sevgisi, eşitlikçi bir bağlanma biçimi olarak değil; ayırt edici ve hiyerarşik bir dağılım olarak sahnelenir. Yusuf’un “daha çok sevilen” konumu, kardeşler arasında sıradan bir rekabetten öte, derin bir utanç deneyimi üretir.

Bu utanç, kardeşlerin öznel eksiklik duygusuyla baş edememelerinin bir sonucudur. Utanç tolere edilemediğinde, savunma mekanizması olarak nefrete dönüşür. Yusuf’a yönelen düşmanlık, kişisel bir kötülükten ziyade, babasal düzenin yarattığı eşitsizlikle baş edememenin sonucudur. Baba figürünün temel körlüğü, bu ayrıştırıcı sevginin sonuçlarını düzenleyememesinde yatar.

Ancak bu körlük, yasanın bütünüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez. Baba figürü, düzeni zayıflatmış; fakat tamamen işlevsiz hâle getirmemiştir. Bu nedenle kıssada mezar yoktur; kuyu vardır. Bu fark, fiilî şiddet ile simgesel dışlama arasındaki yapısal ayrımı belirginleştirir.

III. ENSESTÜEL YAPI VE FİİL EŞİĞİ: NEDEN DÖNÜŞMEZ?

Bu çalışmada ensestüel yapı, fiilî cinsel eylemlerden ziyade; aile içinde sınırların bulanıklaştığı, kuşaklar arası ve yatay ilişkilerin karıştığı bir ruhsal iklimi ifade etmektedir. Klinik ve kuramsal literatür, bu tür yapıların her zaman fiilî cinsel şiddete dönüşmediğini göstermektedir. Bu dönüşümün gerçekleşebilmesi için, simgesel yasanın bütünüyle işlevsiz hâle gelmesi gerekir.

Yusuf kıssasında yasa zayıflamıştır; ancak tamamen susmamıştır. Utanç bastırılmış, fakat bedene yazılmamıştır. Utanç, bedensel ihlal yoluyla değil; simgesel dışlama yoluyla dışsallaştırılmıştır. Yusuf’un özne konumu tamamen ortadan kalkmamış; temsil kapasitesi korunmuştur. Bu durum, ensestüel yapının fiil düzeyine geçmesini engelleyen temel faktörlerden biridir.

Fiilî cinsel şiddetin ortaya çıktığı aile yapılarında, çoğu zaman zamanın donduğu, sınırların bütünüyle silindiği ve bedenin mülk hâline geldiği gözlemlenir. Yusuf kıssasında ise kuyu, bu sürekliliği kesen bir eşik işlevi görür. Kuyu, şiddetin ilerleyemediği yapısal sınırı temsil eder.

SONUÇ

Bu çalışma, Yusuf kıssasının doğrudan bir cinsel şiddet anlatısı olmadığını; ancak aile içinde ensestüel bir iklimin nasıl oluşabildiğini ve bu iklimin hangi koşullarda fiil düzeyine geçmediğini gösteren güçlü bir yapısal model sunduğunu savunmaktadır. Kuyu, bu bağlamda şiddetin mekânı değil; şiddetin fiile dönüşmeden sınırlandığı bir eşik olarak okunmalıdır.

Yusuf kıssası, çökmekte olan yasanın kendini son kez mekânsal bir sınır olarak dayatabildiği bir kırılma anlatısıdır. Bu yönüyle kıssa, yalnızca ahlaki bir ders değil; aile içi şiddetin, sınırların ve yasanın işlevine dair evrensel bir psikanalitik sezgi sunmaktadır.