Eşcinsel Terapi Forum - Psikolog www.huseyinkacin.com

Jacques Lacan’da edim (acte), öznenin simgesel düzeni deldiği, geri dönüşü olmayan bir kesinti yarattığı andır. Edim düşünülmez, tartılmaz, askıya alınmaz; yapılır ve geride yalnızca sonuç kalır. Bu nedenle Lacan’ın edimi, ahlâkî bir tercih değil, zamansal bir kopuş olarak tanımlanır. Edim hızlıdır; belirsizliğe tahammül etmez. Şiddet, bu hızın en çıplak biçimidir.

Bu hızlanma, Lacan’ın klinik sınıflandırmasında sapıklıkla yapısal bir akrabalık içindedir. Sapık yapı, gerilimi taşımak istemez; askıyı reddeder. Eksik, belirsizlik ya da tanıklık altında kalmak dayanılmazdır. Bu nedenle edim ötekine yöneltilir: bir bedende, bir sahnede, görünür bir kesinti yaratılır. Kan, bu görünürlüğün en hızlı yoludur. Sapıklık, edimi hızlandıran bir rejimdir.

Harry Guntrip ve James F. Masterson hattı ise bambaşka bir sezgiyi açığa çıkarır. Şizoid yapı, arzunun yokluğu ya da şiddetin bilinmemesiyle değil; tam tersine, şiddetin çok iyi bilinmesiyle karakterizedir. Şizoid özne edimi görür, onun sonuçlarını sezer ve tam bu nedenle geri çekilir. Bu geri çekilme kaçış değildir; geri dönüşsüzlüğe karşı bir durmadır. İlişki yutucu hâle geldiğinde, özdeşleşme imha tehdidi taşıdığında, şizoid yapı ilişkiyi ortadan kaldırmaz; mesafe kurar.

Bu mesafe, pasiflik değildir. Guntrip ve Masterson’da şizoid yapı, edim potansiyelini bastırmaz; onu askıya alır. Askı, şiddetin mümkün olduğu ama yapılmadığı eşiği temsil eder. Şizoid özne şunu bilir: Edim ötekine yönelirse geri dönüş yoktur. Bu bilgi, korkaklık değil, etik sezgidir.

Burada Tulpar hattı devreye girer. Tulpar okumasında etik, normatif bir kural ya da dışsal bir yasa değildir. Etik, edimi geciktirebilme kapasitesidir. Askı, bu kapasitenin adıdır. Askı, şiddeti inkâr etmez; şiddeti kutsamaz da. Onu görünür kılar, ama fiile dönüşmesini erteler. Etik, tam da bu ertelenmede doğar.

Bu nedenle Tulpar hattında şizoid yapı sapık değildir; sapıklığın hızlandırdığı edime karşı etik bir yavaşlatma rejimidir. Sapık, gerilimi bedende çözer; şizoid, gerilimi bedeninde taşır. Sapık sahne kurar; şizoid sahneyi dağıtır. Sapık tanıklığı yok eder; şizoid tanıklık altında kalmayı göze alır.

Buradaki fark, şiddetin yönünde değil, zamanında yatar. Sapıklık “şimdi” der; şizoid yapı “henüz değil” der. Bu “henüz değil”, ahlâkî bir erteleme değil; geri dönüşsüzlüğün sezgisel bilgisidir. Şizoid yapı şiddeti üretmez; şiddetin yükünü taşır. Bu yük, kimi zaman içe yönelir; öz-yıkım riskini de buradan alır. Ama bu risk bile ötekini yok etmeme pahasına üstlenilir.

Sonuçta Lacan’ın edimi, hızın etiğidir; Guntrip–Masterson hattı, mesafenin etiğini sezdirir; Tulpar okuması ise bunu adlandırır:
Etik, askının korunmasıdır.
Şiddet, edimin hızlandığı anda başlar. İnsan kalmak, edimi yavaşlatabilmektir.

Kesin sonuç cümlesi şudur:
Şizoid yapı şiddeti bilmediği için değil, şiddeti çok iyi bildiği için geri çekilir. Etik, burada bir erdem değil; geri dönüşsüzlüğe karşı durabilme cesaretidir.

Ertuğrul Tulpar

Hâbil–Kâbil kıssası, şiddetin ilk nedenini değil; ilk eşiğini gösterir. Bu eşik, yaygın yorumların aksine kıskançlık, öfke ya da çıkar çatışması değildir. Metin dikkatle okunduğunda, ilk cinayetin hangi gerekçelerle işlenmediği açıkça görülür.

Kâbil kardeşini:

açlıktan öldürmez,

mal için öldürmez,

toprak için öldürmez,

kadın için öldürmez.

Bunlar insanlık tarihinin sonraki cinayet gerekçeleridir. İlk cinayetin gerekçesi çok daha çıplaktır ve çok daha rahatsız edicidir:
Tanrısal kabulün eşitsizliği.

Ancak bu da yeterli değildir. Çünkü mesele Hâbil’in iyi olması ya da Kâbil’in kötü olması değildir. Asıl kırılma noktası şuradadır:
Kâbil, reddedilmeyi taşıyamaz.
Daha da önemlisi, reddedilmenin nedenini ilişki içinde tutamaz.

Metin burada çok nettir. Tanrı Kâbil’le ilişkiyi kesmez. Aksine onunla konuşur, uyarır:
“Eğer doğru davranırsan…”
Yani ilişki hâlâ mümkündür. Askı hâlâ sürmektedir. Henüz şiddet zorunlu değildir.

Fakat Kâbil’in yapamadığı şey tam olarak şudur:

askıda kalmak,

beklemek,

eksikle yaşamak.

İlk şiddetin kaynağı burada ortaya çıkar:
Eksikliği askıda tutamamak.

Kâbil’in bilinçdışı mantığı şudur:
“Neden kabul edilmediğimi bilmiyorum; ama bu belirsizlikle yaşayamam.”

Bu noktada iki yol vardır:
Birincisi askıdır. Beklemek, kendine dönmek, kendi eksikliğiyle yüzleşmek.
İkincisi şiddettir. Şahitliği yok etmek, karşılaştırmayı silmek, aynayı kırmak.

Kâbil ikinci yolu seçer.

Burada çok kritik bir ayrım ortaya çıkar:
Kâbil Tanrı’yı öldüremez.
Ama Tanrı’nın şahitliğini taşıyanı öldürebilir.

Hâbil’in sembolik konumu budur:

kabul edilmişlik,

sessiz meşruiyet,

suçlamayan ama varlığıyla yargılayan öteki.

Bu nedenle ilk şiddet rakibe değil, tehdide değil, saldırgana değil; şahitliğe yöneliktir.
İlk cinayet, şahidin yok edilmesidir.

Bu noktada kuyu metaforu başlar. İlk cinayet bir kuyu açar:

Kâbil kardeşini toprağa gömer,

toprak ilk kez kanı yutar,

insan ilk kez bir başkasını yok ederek rahatlamaya çalışır.

Burada yalnızca cinayet değil; sorumluluğun reddi, ilişkinin inkârı, etik bağın kopuşu gerçekleşir.

Kur’an, bu sahnede şiddetin kaynağını dışsal bir kötülüğe bağlamaz. Cinayetten hemen önce gelen ifade belirleyicidir:

“فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ”
(Nefsi ona bunu kolay gösterdi.)

Bu ifade, şiddetin bir anda patlamadığını gösterir. Nefs şiddeti üretmez; askıyı çözen iç mekanizma olarak iş görür. Cinayet zorla yaptırılmaz; makul hâle getirilir. Yapılabilir, katlanılabilir, gerekçelendirilebilir olur.

Bu nedenle burada ne şeytan vardır ne kader ne de kaçınılmazlık. Yalnızca şudur:
Etik eşiğin içeriden aşılması.

Kur’an’daki nefs mertebeleri bu noktada berraklaşır:

Nefs-i emmâre, askının çöktüğü iç rejimi temsil eder. Şiddet artık seçenek değil, zorunluluk gibi hissedilir.

Nefs-i levvâme, askının hâlâ sürdüğü ama zorlandığı eşiği temsil eder. Tereddüt ve geri çağırma mümkündür.

Nefs-i mutmainne, askının içselleştiği hâldir. Şiddet bastırılmaz; meşrulaştırılmaz da. Eksikle yaşama kapasitesi kazanılmıştır.

Bu okumayla birlikte nefs, ahlâkî bir etiket değil; askının içsel kaderini belirleyen merkezî dinamik hâline gelir.

Böylece çalışmanın temel hattı netleşir:

Şiddet, ilişki kapasitesinin çöküşünde ortaya çıkan bir ikamedir.

Askı, şiddetin fiile dönüşmesini geciktiren etik eşiği temsil eder.

Şizoid yapı, bu eşiği sezgisel olarak koruyabilen bir örgütlenmedir.

Nefs, askının içeriden çözülmesini ya da taşınmasını belirler.

Bu noktada etik, normatif bir kural olmaktan çıkar. Etik, öznenin eksikle ve tanıklık altında kalabilme kapasitesi olarak yeniden düşünülür. İnsan, Kur’an’ın ifadesiyle, başkasını öldürmeden önce kendini ikna eder.

Bu yüzden belki de kitabın en sert cümlesi şudur:

İlk cinayet kötülükten değil; eksikle kalamayan masumiyetten doğmuştur.

Ertuğrul Tulpar

Carl Gustav Jung’un analitik psikolojisinde anima, erkek öznenin bilinçdışındaki dişil imgeyi; animus ise kadın öznenin bilinçdışındaki eril imgeyi temsil eder. Anima, Jung’da yalnızca cinsellik ya da romantik çekim değildir; ilişkiye açılma, duygulanımsal geçirgenlik ve içsel yakınlık kapasitesinin simgesidir.

Tam da bu nedenle, şizoid yapı için anima hattı yüksek riskli bir alan hâline gelir.

Şizoid özne, anima ile temas ettiğinde yalnızca “öteki cins”le karşılaşmaz;
aynı anda:
duygusal geçirgenlikle,
sınırların yumuşamasıyla,
kendiliğin çözülme ihtimaliyle
yüz yüze gelir.

Jungcu anlamda anima, şizoid yapı için çoğu zaman yutucu bir imge olarak belirir. Bu yutuculuk, kadının kendisinden değil; anima’nın temsil ettiği ilişkisel içkinlikten kaynaklanır. Anima burada sevgi, bağlanma ve temas vaadiyle gelir; fakat şizoid özne için bu vaat, kendiliğin erimesi tehdidi anlamına gelir.

Bu nedenle şizoid özne, anima ile doğrudan bütünleşmeye yönelmez. Bunun yerine iki tip savunma görülür:

Anima’nın askıya alınması
– Duygusal mesafe
– Romantik idealizasyonun reddi
– İlişkinin estetik, düşünsel ya da sanatsal kanallara kaydırılması

Animus / fallik konumun güçlendirilmesi
– Ayrımın, sınırın ve mesafenin korunması
– “Ben ayrı bir varlığım” pozisyonunun tahkimi
– Yakınlığın değil, formun öne çıkarılması

Burada animus ya da fallik konum, Jungcu anlamda bir erkeklik yüceltmesi değildir. Aksine, anima’nın yutucu içkinliğine karşı simgesel bir denge unsurudur. Şizoid yapı, anima ile teması tamamen reddetmez; onu dolaylılaştırır.

Bu dolaylılık, Jung’un da işaret ettiği gibi, çoğu zaman:
sanat,
estetik üretim,
mit, müzik, şiir, düşünce
üzerinden kurulur.

Şizoid özne anima ile bedensel ya da doğrudan ilişkisel düzeyde değil, imgesel ve sembolik düzeyde temas kurar. Bu, Jungcu anlamda anima’nın bastırılması değil; regülasyonudur.

Bu noktada Ertuğrul Tulpar'ın askı kavramı tam yerine oturur.

Anima:
– ne içeri alınır (yutulma),
– ne de tamamen reddedilir (kopuş).

Anima askıda tutulur.

Bu askı, Jung’un “entegrasyon” idealinden farklıdır ama ona düşman değildir. Şizoid yapı için entegrasyon, birleşme değil; mesafeli temas yoluyla mümkündür. Anima ile tam birleşme şiddet üretir; tam reddiye donukluk üretir. Askı ise etik bir denge üretir.

Bu nedenle Jungcu çerçevede şizoid yapı şöyle okunabilir:

Şizoid özne, anima’yı fethetmez;
anima tarafından fethedilmemek için mesafe kurar.

Bu mesafe korkudan değil; ilişkinin yıkıcı olabileceğine dair sezgiden doğar. Dolayısıyla şizoid yapı, Jung’un düşündüğünden daha etik bir pozisyon alır:

Bütünleşmeyi zorlamaz,
tamamlanmayı aceleye getirmez,
eksikle birlikte kalmayı göze alır.

Bu anlamda şizoid yapı:
– Jungcu anima’nın şiddet potansiyelini sezmiş,
– Lacancı eksik fikrini sezgisel olarak yaşamış,
– Guntrip–Masterson hattında gerçek kendiliği korumayı öğrenmiş
bir örgütlenmedir.

Ve burada Ertuğrul Tulpar'ın tezi netleşir:

Şizoid yapı = anima’yı askıda tutabilen etik sezgi.

Ertuğrul Tulpar

Şiddet, bu çalışmada dürtüsel bir taşkınlık ya da bireysel bir ahlâk sapması olarak değil; ilişki kapasitesinin çöktüğü eşiklerde devreye giren yapısal bir ikame olarak ele alınır. Şiddet ortaya çıktığında mesele artık niyetler ya da karakter değildir; ilişki taşınamaz hâle gelmiştir.

Psikanalitik açıdan bakıldığında, özellikle Guntrip ve Masterson’ın tanımladığı olgun şizoid hatta, özne şiddetten önce geri çekilir. Bu geri çekilme bir kaçış değil; ilişkinin yutucu, imha edici bir hâl aldığı noktada hem kendini hem ötekini koruma girişimidir. Şizoid yapı burada patolojik bir kopuşu değil, ilişkiyi zorla sürdürmeyi reddeden bir ahlâkî sezgiyi temsil eder.

Bu sezginin adı askıdır.

Askı, şiddetin fiile dönüşmediği; fakat ilişkinin de artık doğrudan taşınamadığı bir ara-hâldir. Ne uzlaşma üretir ne de çözüm vaat eder. Yalnızca şiddetin ertelendiği, öznenin ve düzenin hâlâ masumiyet iddiasında bulunamadığı kırılgan bir etik eşiği işaret eder. Bu eşik sürdürülebilir değildir; fakat şiddetin kutsallaşmadığı, düzenin henüz mutlaklaşmadığı son insanî alan tam da burasıdır.

Tam bu noktada etik, bir kural ya da norm olarak değil; geri çekilme refleksi olarak belirir.

Bu psikanalitik hat, Lacan’ın eksik ve arzunun kapanmaması kavrayışıyla keskinleşir. Lacan’da arzu, yapısal olarak eksik üzerine kuruludur ve bu eksik kapatılmaya çalışıldıkça şiddet üretir. Şiddet, yalnızca öfkenin ya da saldırganlığın sonucu değil; eksik olanın aceleyle doldurulmasına yönelik bir zorlamadır.

Askı, bu bağlamda, arzunun zorla tamamlanmasına direniştir. Öznenin eksikliği bastırmak ya da onu bir düzen, kimlik ya da mutlak hakikatle telafi etmek yerine, eksikle birlikte kalmayı göze almasıdır. Lacan’da etik tam da burada belirir: kapanıştan vazgeçme cesaretinde. Şiddet, eksik kapatıldığında başlar; etik eşik ise, kapanış ertelendiğinde görünür olur.

Bu nedenle askı, bir kararsızlık değil; arzunun şiddete dönüşmesini engelleyen bilinçli bir gecikme pratiğidir.

Bu çalışmanın temel iddialarından biri şudur:

Şizoid yapı, yalnızca bir kişilik örgütlenmesi değil; etik bir sezgi biçimidir.

Klinik literatürde şizoid yapı çoğunlukla geri çekilme, mesafe, duygusal ketlenme ve içe kapanma üzerinden tanımlanmıştır. Oysa Harry Guntrip ve James Masterson hattında yapılan daha derinlikli okumalar, şizoid yapının merkezinde bir eksiklikten çok aşırı duyarlılık bulunduğunu gösterir.

Şizoid özne ilişkiyi reddetmez; aksine, ilişkiye yönelik kapasitesi o kadar yüksektir ki, bu kapasitenin talep, özdeşleşme ve yutuculuk yoluyla bozulacağını sezdiği anda geri çekilir. Bu geri çekilme, ilişkinin inkârı değil; ilişkinin şiddete dönüşmesinin önlenmesidir.

Guntrip’in nesne ilişkileri kuramında şizoid yapı, “nesneyle temasın yokluğu” ile değil; nesneyle temasın tehlikeli hâle gelmesi ile şekillenir. Öznenin öğrendiği şey basittir ama ağırdır:

Yakınlık arttığında, kendilik tehdit altına girer.

Masterson bu durumu, şizoid yapının “gerçek kendiliği muhafaza etme” çabası olarak kavramsallaştırır. Gerçek kendilik, doğrudan ilişki içinde sürdürülemez; çünkü ilişki talepkâr, istilâ edici ve belirleyici hâle gelmiştir. Bu nedenle şizoid özne ilişkiyi tümden kesmek yerine, onu askıya alır.

Bu askı, ilgisizlik değil; zarar vermeme ilkesinin mekânsal karşılığıdır. Mesafe, etik bir işlev görür.

Bu nedenle şizoid yapı, ilişki kapasitesinin zayıflığıyla değil; ilişki kapasitesinin fazlalığıyla tanımlanmalıdır. Şizoid özne ilişkiyi taşıyamadığı için değil; ilişkiyi fazlasıyla ciddiye aldığı için geri çekilir.

Lacan’ın arzu kuramı bu noktada tamamlayıcı bir çerçeve sunar. Arzu doyurulmaz; askıya alınır. Bu askı tatminsizlik üretmez; etik bir frenleme işlevi görür. Şizoid yapı arzunun hızını düşürür, ilişkiyi yavaşlatır, kesinliği erteler. Bu bir donma değil; etik bir yavaşlatmadır.

Şizoid özne, haklılık, sahip olma ve tamamlanma arzularını bilinçli olarak törpüler.

Bu hattın olgun biçiminde şizoid yapı dünyadan kopmaz; dünyayla zarar vermeden temas etmenin yollarını üretir. Sanat, estetik, dil ve düşünce bu nedenle merkezi bir rol üstlenir. Bu alanlarda yakınlık vardır; fakat zorunluluk yoktur. Duygu vardır; fakat sahiplenme yoktur.

Bu bağlamda şizoid yapı, etik sezginin en erken ve en kırılgan biçimlerinden biri olarak okunmalıdır. Şiddetin, tahakkümün ve kutsallaştırılmış düzenlerin ortaya çıktığı yerde, şizoid yapı geri çekilerek bir kesinti üretir. Bu kesinti ne bir çözüm önerisidir ne de bir kurtuluş vaadi; yalnızca zarar vermemeyi önceleyen bir duruştur.

Ertuğrul Tulpar’ın çalışmasında görülen askı, tam olarak bu etik sezginin düşünsel formudur. Metin düzeni reddetmez; ama onu aklamaz. Şiddeti inkâr etmez; ama kutsamaz. İlişkiyi yıkmaz; fakat onu hızlandırmaz.

Bu nedenle burada şizoid yapı, bir patoloji değil; etik bir hassasiyet rejimi olarak iş görür.

Sonuç olarak bu çalışma, şizoid yapıyı klinik bir kategori olmaktan çıkararak, etik düşünmenin sessiz öncülü olarak yeniden konumlandırır. Şizoid yapı burada çözülmesi gereken bir sorun değil; şiddetin kaçınılmaz göründüğü bir dünyada, insan kalmanın son sessiz imkânıdır.

Ertuğrul Tulpar

 
Effectively spoken certainly. !
casino play online online casinos