Eşcinsel Terapi Forum - Psikolog www.huseyinkacin.com

Kent = Ensestiyöz Siyaset

Kent, masum bir yerleşim biçimi değildir.
Kent, siyasetin bedenidir.

Türkiye’de İslamcı ve muhafazakâr siyaset dahi kalkınmacı olduğu ölçüde Kemalisttir.
Çünkü kalkınmacılık, ister sol ister sağ dille konuşsun, kenti merkeze alır.
Kent ise tarafsız değildir.

Şehir dişildir; kent erildir.

Şehir; mesafe kurar, dolaşım üretir, nefes aldırır.
Kent ise mesafeyi kapatır, yoğunlaştırır, bastırır.
Bu nedenle kent, siyaseti de yoğunluk siyasetine zorlar: büyüme, hız, birikim, tahakküm.

İşte burada ensestiyözlük başlar.

Ensestiyöz siyaset;
kenti şehir zannederek
dişil olanı yakar,
yakıcılığı (nar) ilerleme diye sunar,
mesafeyi kapatmayı birlik sanır,
tekasürü kalkınma diye kutsar,
sermaye birikimini kader gibi dayatır.

Geriye ne kalır?

Yalnızca eril bir güç gösterisi.
Gürültü vardır, yön yoktur.
Işık vardır, nur yoktur.
Ateş vardır; fakat yalnızca nar olarak tecrübe edilir.

Bu yapı bir Seküler Kafes üretir.

Seküler kafes, özneyi tamamen karanlığa hapsetmez;
ışığı büker, yönü bozar, istikameti iptal eder.
Kentte yaşayan özne ateşi görür, ama ondan geçemez.
Yanmaz; fakat yakılır.

Bu yüzden kent merkezli her siyaset, ister “İslamcı”, ister “muhafazakâr”, ister “sol” olsun,
son tahlilde ensestiyöz bir siyasettir.

Çünkü şehir kurmaz.
Sadece kenti çoğaltır.

Ve kentin çoğaldığı yerde,
siyaset ahlâk üretmez,
istikamet doğurmaz,
yalnızca daha büyük bir kafes inşa eder.

Ertuğrul Tulpar
23 - Ocak - 2026

Göçer-Evli Uygarlık: Kentin Dehlizine Karşı Şehir-Sünnet

Türkiye’de siyasal tahayyül, uzun süredir iki dar kutup arasında rehin kalır: ya “yerleşik uygarlık” denilen kent-merkezli hiyerarşi, ya da bunun karşısında romantize edilen “göçebelik.” Oysa bu iki şema da gerçeği ıskalar. Çünkü “göçebelik” çoğu kez düzensiz dolaşma diye anlaşılır; “uygarlık” ise otomatik olarak sabit kent ve konut yoğunluğu ile özdeş kabul edilir. Bu ikilikte görünmeyen üçüncü biçim şudur: hareket ederken de şehir kalabilen, bina değil hukuk ve meslek taşıyan, teşkilatını mekânın betonuna değil töre/nomos sürekliliğine yaslayan bir düzen.

Bu metin, bu üçüncü biçimi göçer-evli uygarlık diye adlandıracaktır. “Evli” burada “evlilik” değil, ev/hane/iskân anlamındadır: yürüyen bir hane değil; yürürken de hane kurabilen bir toplumsal nizam. Göçer-evli toplum, “göçebe” değildir; çünkü “göçebe” deyince akla gelen, çoğu zaman kurumsuzluk ve rastlantısallıktır. Burada ise tam tersine, hareketin içine kurum yerleştirilir: meslek, adalet, muhakeme, emanet, sınır, misafirlik hukuku.

Bu nedenle “medeniyet/uygarlık” tartışmasının kilidi, bina sayısı ya da taş-toprak değildir; mekânın özneyi nasıl kurduğu meselesidir. Kent, mekânı bir “özgürleşme” alanı gibi sunsa da, pratikte çoğu zaman mekânın insanı esir ettiği bir düzendir: kalabalık, hız, reklam, anonimlik, borç ve tüketim; hepsi bir araya gelerek özneyi “yön” kaybına iter. Bu yön kaybı, yalnızca psikolojik değil, siyasal bir bozulmadır: insan, hangi eylemin hangi sonuçla bağlandığını göremez hâle gelir; böylece etik askı yerini reflekslere bırakır.

İşte dehliz burada devreye girer: Dehliz, yalnızca yeraltı geçidi değil; modern siyasal aklın kurduğu yönsüzleştirme topolojisidir. Dehlizde ışık tamamen sönmez; fakat bükülür, kırılır, dağıtılır. Bu yüzden dehliz, “bilgi eksikliği” üretmekten çok, istikamet kaybı üretir. Dehlizde yaşayan özne, kaynağı değil kırıntıları görür; kırıntıları “hakikat” sanır; sonra kırıntılar üzerinden nefret, panik ve mevzi refleksi üretir.

Şehir–Kent Ayrımı: Mekânın Etiği

Bu bölümde “şehir” ile “kent” aynı şey değildir. Kent, çoğu zaman mekânı sermaye ve denetim örgüsüne bağlayan yerleşiklik biçimidir. Şehir ise bina-merkezli değil, hukuk-merkezli bir toplumsal formdur: şehir, bir “sabit taş yığını” olmaktan önce bir arada yaşama ilkeleri demektir. Bu yüzden şehir, kimi durumlarda sabit binalarla var olur; kimi durumlarda ise, sabit bina olmadan da var olabilir. Belirleyici olan “duvar” değil, “adalet”tir. Bunu en çıplak biçimde şu formül yakalar:

Şehir, mekânda değil; hükümde kurulur.

Bu ayrım, güncel siyasal dilin çoğu kez kaçırdığı bir düğümü açar: Kent, her şeyi “görünür” kılar gibi yaparak, aslında hakikati gürültüye gömer. Dehliz siyaseti, bu gürültüde iş görür: kalabalık sloganlar, hızlı moral-panik döngüleri, bir gün parlayan bir gün sönen “aydınlanma”lar… Tam burada ateş-nar-nur ayrımı kritikleşir.

Ateş–Nar–Nur: Dehlizde Kalanın Siyaseti

Ateş, bu metinde bir nesne değil; eşiktir. Eşik, geri dönüşsüz bir karara girilen sınırdır. Ateş, özneyi dönüştürme imkânı taşır; fakat aynı anda yakma riskini de taşır. Ne var ki ateş tek tecrübe üretmez. Aynı ateş, farklı öznel konumlarda üç farklı şeye ayrışır: ateş, nar (yakıcılık) ve nur (istikamet).

İbrahim kıssasında ateş vardır; fakat nar askıya alınmıştır. Ateş “serin ve selametli” olur. Bu, ateşin yokluğu değil; ateşin yakıcılığının devre dışı kalmasıdır. Buradan şu ilke çıkar:

Ateş her zaman vardır; fakat nar ve nur aynı anda bulunmak zorunda değildir.

Münafıklık sahnesinde ise ateş yakılır, etraf kısa süreli “aydınlanır gibi” olur; ardından “nur” alınır. Bu dil, ateşin fiziksel varlığına değil, öznenin yön alma kudretine ilişkindir. Nur gidince ateş kalır; ama ateş artık “yol açan” bir ışık değil, yalnızca “yakan” bir şeye dönüşür: nar tecrübesi çıplaklaşır. Böylece siyasal sonuç şudur: nurun kaybı, insanı hakikatle değil, yakıcılıkla baş başa bırakır; yakıcılık da refleks üretir.

Dehliz, bu refleksi çoğaltan mekândır. Dehliz siyaseti, sürekli “acil” üretir; sürekli “mevzi” üretir; sürekli “düşman” üretir. Fakat bunların çoğu bir strateji değil, istikamet yoksunluğu belirtisidir. Çünkü nur yoksa, mevzi yalnızca mevzidir: amaçsız bir tutunma. Bu yüzden dehliz siyaseti, dışarıdan “militan” görünse de içeriden çürütücüdür: özneyi özne olmaktan çıkarır, yakıta çevirir.

Mevzi mi, Dehliz mi? Yerel Nifakın Çalışma Biçimi

“Mevzi” kelimesi burada faydalı bir ayrım kurmamıza izin verir. Mevzi, askeri-siyasal dilde bir konumlanma noktasıdır; ama her mevzi meşru değildir. Mevzi, eğer bir “şehir hukuku”na (adalet/emanet/muhakeme) bağlanmıyorsa, kolayca dehlize bağlanır: mevzi, hakikatin değil, kinin tutunma yerine dönüşür.

Bu noktada “yerel nifak” dediğimiz şey, büyük teorilerle değil, küçük mevzi manevralarıyla çalışır: bir acıyı seçer, onu kimliğe çiviler, sonra o çivi üzerinden toplumu ikiye böler. Burada en tehlikeli hamle şudur: çocuk üzerinden nefret üretimi. Çünkü çocuk, toplumsal vicdanın en hızlı tutuşan yeridir; dehliz siyaseti tam da buraya ateş atar: bir anlık parıltı, ardından nurun çekilmesi; geriye yalnızca nar.

Bu nedenle “çocuk üzerinden etnik nefret üretimi”, yalnızca ahlaki bir düşüş değil, topolojik bir operasyondur: toplumu şehir zemininden koparıp, dehliz zeminine çekme girişimi. Bu, “biz ve onlar” ayrımını bir fikir tartışması olmaktan çıkarıp, bir yakıcılık rejimine dönüştürür. Artık tartışma yoktur; yalnızca yanma vardır.

Göçer-Evli Uygarlığın Siyasi Tezi: Yatay Düzen, Hukuk Taşıyan Hareket

Göçer-evli uygarlık tezi, bu dehliz-kent düzenine karşı şu iddiayı kurar: toplumun esası, mekânın betonu değil, taşınabilir hukuktur. Taşınabilir hukuk, “devletsizlik” demek değildir; fakat “devleti kente hapseden” anlayışın tersine, devleti mekânın denetim şebekesi olmaktan çıkarıp, adaletin dolaşımı olarak düşünmektir. Bu, bir “yatay uygarlık” fikridir: hiyerarşik koniler yerine, heterarşik ağlar; buyurgan merkezler yerine, müzakere ve hakemlik.

Bu bağlamda “Yeni Türk Siyaset Teorisi” denebilecek şey, fetih retoriği ya da romantik imparatorluk nostaljisi değil; kent-dehliz düzenine karşı şehir-sünnet düzenini kurma iddiasıdır. Siyasi çekim, zorla katma ile değil; şu üç kapasiteyle oluşur:

1. Hukuk kapasitesi: adalet ve muhakemenin işlemesi, keyfiliğin sınırlanması.


2. Meslek kapasitesi: üretim-emek-lonca/ehliyet düzeninin yeniden kurulması (sadece tüketim değil).


3. İstikamet kapasitesi (nur): topluma yön duygusu veren ortak iyinin inşası; panik döngülerinin kırılması.



Bu üçü yoksa, her strateji “nar”a döner: yakar ama yol açmaz. Bu üçü varsa, “göçer-evli” form, farklı coğrafyalarla konfederatif/işbirlikçi bir yakınlık üretebilir: Balkanlar, Kafkasya, Ortadoğu… Bu yakınlığın dili “katılmak zorundasınız” dili değil; “kent-dehliz düzenine mahkûm olmadan birlikte yaşanabilir” dilidir. Siyasi teori burada güç siyaseti değil, toplumsal form tartışmasıdır.

15 Temmuz Sonrası: Nurun Kısmi İadesi

15 Temmuz’u bu çerçevede okumak, olayı yalnızca bir “kalkışma” olarak değil, bir “nur mücadelesi” olarak kavramayı mümkün kılar: Dehliz, devleti ve toplumu yönsüzleştirmek ister; yönsüzleşen özne, ateşi yalnızca nar olarak görür; her şey yakıcılığa indirgenir. 15 Temmuz sonrası yaşanan şey —bütün çelişkileri ve gerilimleriyle— dehlizin bazı tünellerinin kapanması ve toplumun bazı alanlarda yeniden istikamet bulmasıdır. Bu, “nurun tam iadesi” değildir; ama “nurun kısmi iadesi” denebilir: en azından dehlizin tek yönlü karartma rejimi kırılmış, bazı bağlar yeniden görünür olmuştur.

Fakat kısmi iade, kalıcı istikamet demek değildir. Nurun kalıcılaşması, “mevzi refleksi”nin şehir hukukuna bağlanmasına bağlıdır. Aksi halde mevzi, yeniden dehlize düşer; ateş yine nar’a döner; toplum yine yakıtlaşır.

Son söz: Göçer-evli uygarlık, “hareket”i başıboşluk değil, hukuk olarak düşünür. Kent-dehliz düzeni ise “yerleşiklik”i güvenlik değil, yönsüzleştirme olarak işletir. Yeni siyaset teorisinin mihenk taşı şudur: ateşi söndürmek değil; ateşi nurla birlikte taşımak. Çünkü ateş aynı ateştir; fark, ateşin değil, öznenin yerindedir.

Ertuğrul Tulpar
23 - Ocak - 2026

Not: Bu çalışmada kullanılan bazı kavramsal ayrımlar (özellikle göçer-evli uygarlık, şehir/kent ayrımı ve hukuk taşıyan toplumsal form fikri), Lütfi Bergen’in kamusal alanda yürüttüğü tartışmalardan esinlenmiştir. Ancak metindeki kurgu, bu kavramların özgün bir bağlamda yeniden yerleştirilmesine dayanmaktadır.

Ateş, Nar ve Nur: Aynı Ateşin Üç Ayrı Tecrübesi

Kur’an’da ateş tek anlamlı bir imge değildir. Aynı ateş, farklı öznel konumlarda bambaşka tecrübeler üretir. Bu nedenle ateşi tek başına ele almak yanıltıcıdır. Asıl belirleyici olan ateşin ne olduğu değil, ateşle kurulan ilişkidir. Bu ilişki üç kavram üzerinden açılabilir: ateş, nar (yakıcılık) ve nur.

Ateş, bu metinde bir unsur ya da nesne değil; bir eşiktir. Ateş, öznenin bulunduğu yerden çıkıp geri dönüşsüz bir karara girdiği topolojik sınırı temsil eder. Ateşe girmek, bir bedel ödemeyi; yanmayı göze almayı ve dönüşmeyi kabul etmeyi gerektirir. Bu yüzden ateş arındırıcı olduğu kadar tehlikelidir. Ateş farkı kapatır. İç ile dış, önce ile sonra, eski ile yeni arasındaki mesafeyi yakar. Bu yönüyle ateş, geri dönüşsüzlük üretir.

Ancak ateşin yakıcılığı, ateşin zorunlu özü değildir. Kur’an bunu İbrahim kıssasında açıkça gösterir. İbrahim ateşe atıldığında, ateş vardır; fakat nar (yakıcılık) askıya alınmıştır. Ayette ateşe “serin ve selametli” olması emredilir. Bu, ateşin söndürülmesi değildir. Ateş yanmaya devam eder; fakat yakmaz. Başka bir deyişle, ateşin nar’ı alınmıştır. İbrahim’in girdiği ateş, nursuz değil; narsızdır. Bu yüzden ensestiyöz değildir. Çünkü ensestiyözlük, ateşin varlığından değil, ateşle kurulan mesafenin kapanmasından doğar.

Burada kritik ayrım ortaya çıkar:
Ateş her zaman vardır; fakat nar ve nur aynı anda bulunmak zorunda değildir.

Nur, ateşin aydınlatıcı yönüdür. Nur, ateşten doğabilir; ama ateşle özdeş değildir. Nur, yön verir. Yol açar. Ayrım üretir. Ateşin içinde kaybolmayı değil, ateşten geçmeyi mümkün kılar. Bu yüzden nur, yalnızca fiziksel bir ışık değil; istikamettir. Kur’an’da nurun alınması, ateşin sönmesi anlamına gelmez. Ateş yanmaya devam eder; fakat artık yön vermez.

Münafıklık tam da bu noktada ortaya çıkar. Münafık ateşe girmez; ama ateş yakar. Bu ateş, İbrahim’in ateşi değildir. Münafığın yaktığı ateş, nur üretmez. Yakar, gürültü çıkarır, parıltı üretir; fakat istikamet vermez. Bakara suresinde anlatılan sahnede ateş yakılır, çevre kısa süreli aydınlanır gibi olur; ardından “Allah onların nurunu alır ve geriye daha koyu bir karanlık kalır.”

Ayetin grameri açıktır: alınan şey ateşin nuru değildir; münafıkların nurudur. Ateş yerinde durur, yanmaya devam eder. Eksilen ateşten değil, öznenin idrakinden eksilendir. Bu nedenle burada kararan ateş değil, bakıştır. Nurunu kaybeden özne için ateş artık yön veren bir ışık değil, yalnızca nar (yakıcılık) olarak tecrübe edilir.

Bu noktada önemli bir terslik oluşur:
İbrahim’in ateşi narsızdır ama nurludur;
Münafığın ateşi ise nursuzdur ve yalnızca nar’dır.

Kur’an’ın zulümât ifadesi bu durumu tamamlar. Zulümât, tek bir karanlık değil; katmanlı ve yönsüz karanlıklar demektir. Bu, münafıkların yaşadığı dehlizlerin topolojisiyle örtüşür. Yeraltı geçitleri ışığı bütünüyle söndürmez; fakat onu büker, dağıtır ve istikametsizleştirir. Dehlizde yaşayan özne, ışığın kaynağını değil yalnızca kırıntılarını görür. Bu yüzden münafık için ateş, ister kendi yaktığı olsun ister başkasının yaktığı, ister İbrahim’in ateşi olsun, sonunda kara bir ateşe dönüşür. Oysa ateşin özü kara değildir; bakış kararmıştır. Kara olan ateş değil, nurunu kaybetmiş idraktir.

Bu durum münafığı trajik bir yere sürükler. Ateşe girmediği için dönüşemez; ateşten uzak duramadığı için de sürekli yakılır. Yanmaz; ama yakılır. Nur olmadığı için ateş yalnızca nar olarak kalır. Bu nedenle münafık, kendi yaktığı ateşin yakıtına dönüşür. Tahrîm suresinde ateşin yakıtı olarak “insanlar ve taşlar”ın zikredilmesi, bu topolojik sonun kapatılmasıdır. Burada artık özne yoktur; yalnızca yakıt vardır.

Sonuç olarak ateş, nar ve nur aynı sahnenin farklı katmanlarıdır. Ateş eşiktir. Nar, bu eşiğin yakıcılığıdır. Nur ise bu eşikten geçerken yön kaybetmemeyi mümkün kılan istikamettir. Münafıklık, ateşi inkâr etmek değil; ateşi yalnızca nar olarak yaşamakta ısrar etmektir. İbrahim’in farkı ateşten kaçması değil; ateşe girerken nurunu kaybetmemesidir. Münafık ise ateşten kaçar; ama nurunu dehlizlerde çoktan yitirdiği için, ateşi nereye koysa karanlık çoğalır.

Ateş aynı ateştir.
Fark, ateşin değil, öznenin yerindedir.

Ertuğrul Tulpar
23 - Ocak - 2026

DEHLİZDEN YÜZEYE: GÖÇER MEDENİYET AKLI, KÜRESEL DEHLİZLER VE TÜRKİYE’NİN ANTİ-DEHLİZ SİYASETİ

Ertuğrul Tulpar


Özet
Bu makale, modern jeopolitiği belirleyen vekâlet savaşları, gri alanlar ve kurumsal belirsizlikler üzerinden işleyen “küresel dehliz” olgusunu kavramsallaştırmakta; Türkiye’nin Suriye pratiğini bu yapıya karşı geliştirilen özgün bir anti-dehliz siyaset örneği olarak ele almaktadır. Çalışma, Kur’ân’daki kuyu–ateş–Medine dizisini siyasal-topolojik bir şema olarak kullanmakta; bu şemayı göçer medeniyet kökenli siyasal aklın modern tezahürleriyle ilişkilendirmektedir. Makalenin temel iddiası, Türkiye’nin Suriye’deki başarısının klasik emperyal genişleme veya vekâlet savaşı modelleriyle açıklanamayacağı; bunun yerine yüzey üretmeye ve yerel karar inşasına odaklanan bir siyasal-topolojik pratiğin sonucu olduğudur.

Anahtar Kelimeler: Küresel dehliz, göçer medeniyet, vekâlet savaşları, Medine siyaseti, Türkiye, Suriye


1. Giriş: Modern Siyasetin Dehlizleşmesi

Soğuk Savaş sonrası dönemde küresel siyaset, giderek daha az doğrudan işgal ve ilhak; daha çok vekâlet savaşları, gri alanlar ve kurumsal belirsizlikler üzerinden işlemektedir. Devletler, egemenliklerini açık yüzeylerde tesis etmek yerine, hukuki ve askerî sorumluluğu belirsiz ağlar aracılığıyla sürdürmeyi tercih etmektedir. Bu makale, söz konusu yapıyı “küresel dehliz” kavramı altında ele almaktadır.

Küresel dehliz, büyük güçlerin doğrudan sorumluluk almadan nüfuz kurabildikleri; kararın askıya alındığı, meşruiyetin bulanıklaştığı ve şiddetin dolaşımda tutulduğu siyasal-topolojik bir alanı ifade eder. Bu alanlarda ateş vardır; fakat nur yoktur. Yakma vardır; fakat yön yoktur.

Bu çerçevede Suriye, 2010’lu yıllar boyunca küresel dehliz siyasetinin en yoğun biçimde işlediği sahalardan biri olmuştur.


2. Metodoloji: Siyasal-Topolojik Okuma

Bu çalışma, üç katmanlı bir metodolojiye dayanmaktadır:

1. Kavramsal analiz: “Dehliz”, “yüzey”, “ateş” ve “karar” kavramlarının siyaset teorisi bağlamında yeniden tanımlanması.


2. Metinsel-topolojik okuma: Kur’ân’daki kuyu–ateş–Medine dizisinin tarihsel değil, yapısal bir siyasal şema olarak ele alınması.


3. Vaka analizi: Türkiye’nin Suriye pratiğinin, küresel dehliz siyasetiyle karşılaştırmalı biçimde incelenmesi.

Bu yöntem, normatif bir “iyi–kötü siyaset” ayrımından ziyade, yerleşim biçimlerini merkeze alır. Belirleyici olan niyet değil; aktörlerin siyaseti nerede ve nasıl kurduklarıdır.

3. Kavramsal Çerçeve: Küresel Dehliz

3.1. Dehliz Nedir?

Dehliz, klasik anlamda bir gizlenme mekânı değil; dolaşım mekânıdır. Dehlizde özne saklanmaz, yön değiştirir. Karar ertelenir, sorumluluk dağılır. Bu bağlamda küresel dehliz:

Vekil aktörler

Hukuki gri alanlar

Sürekli geri dönüşlü geçitler üzerinden işler.

ABD’nin YPG üzerinden, Rusya ve İran’ın Esad rejimi ve milis ağları üzerinden kurduğu nüfuz, bu dehlizsel siyasetin tipik örnekleridir.

4. Kur’ânî Şema: Kuyu – Ateş – Medine

Kur’ân kıssalarında tekrar eden kuyu–ateş–Medine dizisi, bu çalışmada metafizik değil, siyasal-topolojik bir şema olarak okunmaktadır.

Kuyu: Askı hâli, yönsüzlük, kararın ertelenmesi

Ateş: Yakıcı güç, şiddet, fakat nursuz aydınlanma

Medine: Yüzey, karar, sorumluluk ve meşruiyet

Bakara Suresi’nde ateş yakan fakat aydınlanamayan münafık tasviri, ateşin tek başına kurtarıcı olmadığını; yön ve karar olmadan karartıcıya dönüştüğünü gösterir. Medine ise ateşin sınırlandığı, şiddetin yüzeye alındığı ve siyasetin karar üretebildiği yerdir.

5. Göçer Medeniyet Aklı ve Anti-Dehliz Siyaseti

5.1. Göçer Medeniyet Aklı (Kavramsal Tanım)

Bu makalede “göçer medeniyet”, etnik veya tarihsel bir kimlik değil; siyasal-topolojik bir refleks olarak tanımlanmaktadır. Bu refleksin temel özellikleri şunlardır:

Mülkiyetten ziyade tahsis ve sorumluluk

Sabit yüzey yerine ilişki üzerinden egemenlik

Gizli ağlar yerine görünür ittifaklar

Bu yapı, yerleşik imparatorlukların ürettiği dehlizlere kıyasla daha az gizli dolaşım alanı üretir.

5.2. Türkiye’nin Suriye Pratiği

Türkiye’nin Suriye’de izlediği politika:

Ne doğrudan işgal

Ne ilhak

Ne de klasik vekâlet savaşıdır

Türkiye, ateşi tamamen söndürmemiş; fakat ateşi yüzeye zorlamıştır. Yerel aktörleri karar almaya, sorumluluk üstlenmeye ve meşruiyet üretmeye mecbur bırakmıştır. Bu, dehliz siyasetine karşı geliştirilmiş açık bir anti-dehliz pratiktir.

6. Karşılaştırmalı Okuma: Küresel Dehliz ve FETÖ

Türkiye’nin iç siyasetinde FETÖ örneği, küresel dehliz–yerel münafıklık ilişkisinin çarpıcı bir tezahürüdür. FETÖ:

Vesayet boşluklarında dolaşmış

Küresel dehlizle eklemlenmiş

Ateş yakmış, fakat ateşe girmemiştir


15 Temmuz, bu dehlizsel yapının yüzeye zorlandığı ve dağıldığı andır. Aynı siyasal mantık, Suriye sahasında da işlemiştir.

7. Tartışma: Davos, Yapay Zekâ ve Yeni Dehlizler

Davos merkezli söylemler, yapay zekâ ve enerji üzerinden yeni bir küresel dehliz mimarisinin inşa edildiğini göstermektedir. Karar merkezlerden çekilmekte; maliyetler çevre ülkelere yayılmaktadır. Bu bağlamda Türkiye’nin pratiği, yalnızca bölgesel değil; küresel ölçekte alternatif bir siyaset modeli sunmaktadır.

8. Sonuç

Bu çalışma, Türkiye’nin Suriye’deki başarısını klasik güç projeksiyonu veya neo-emperyal bir girişim olarak değil; göçer medeniyet kökenli bir anti-dehliz siyasetinin güncel tezahürü olarak değerlendirmiştir. Kur’ân’daki kuyu–ateş–Medine dizisiyle kurulan paralellik, modern siyasetin karşı karşıya olduğu temel sorunu açığa çıkarmaktadır: Ateş vardır; fakat Medine yoktur.

Türkiye’nin farkı, ateşi dolaşımda tutmak yerine yüzeye zorlamasında yatmaktadır. Dehlizler karanlık üretir; yüzey karar üretir. Bu bağlamda Türkiye, modern tarihte nadir görülen biçimde, doğrudan imparatorluk yönetimi olmaksızın, kendi mahallesinin siyasal düzenini yeniden kurabilen bir aktör olarak ortaya çıkmaktadır.

DEHLİZ TEORİSİ: KÜRESELDEN YERELE MÜNAFIKLIK, ATEŞ VE PARALEL DÜZEN

Bu çalışmada önerilen “dehliz teorisi”, münafıklığı ne ahlaki bir bozulmaya ne de psikolojik bir zayıflığa indirger. Münafıklık burada, belirli tarihsel ve yapısal koşullar altında mümkün hâle gelen mekânsal bir yerleşim biçimi olarak ele alınır. Dehliz, bu yerleşimin temel metaforudur: yüzeyin altında kalan, çok çıkışlı, geri dönüşlü, sorumluluğu dağıtan ve karar anını sürekli erteleyen bir iktidar mekânı.

Kur’an’daki kuyu – ateş – Medine dizisi, bu teorinin kavramsal omurgasını oluşturur. Kuyu askıdır; ateş eştir; Medine ise yüzeydir. Dehliz, bu üçlü arasında yanlış yerde kalma ısrarının adıdır. Modern dünyada bu yapı, vesayet – dehliz – küresel eklemlenme hattında yeniden üretilmiştir.

Vesayet: Kuyu Rejimi
Vesayet, siyaseti askıya alan bir ara rejimdir. Seçilmiş iktidar vardır, fakat belirleyici değildir. Karar alınır, fakat sorumluluk net değildir. Bu yönüyle vesayet, kuyuya denktir: öldürmez, fakat durdurur. Henüz gizli geçitler yoktur; fakat yüzey kırılgandır. Bu kırılganlık, dehlizin mümkünlük koşuludur.

Dehliz: Ateşten Kaçış
Dehliz, ateşin eşiğine gelmiş fakat ateşe girmeyi reddeden öznenin mekânıdır. Burada ateş yakılır, fakat ateşe girilmez. Risk tarif edilir, fakat bedel üstlenilmez. Kur’an’da münafıkların ateş yakıp onunla aydınlanamaması tam olarak bu duruma işaret eder. Ateş yanar, fakat nur özneye yerleşmez. Aydınlanma görüntüsü vardır; yön yoktur.

Medine: Yüzey ve Paralel Yapı
Medine, düzenin, yasanın ve kamusal yüzeyin ortaya çıktığı yerdir. Tam da bu nedenle münafıklık Medine’ye aittir. Çünkü ancak bir yüzey varsa, o yüzeyin altı da vardır. Mescid-i Dırar, dehlizin kurumsal hâlidir: yüzeye benzeyen ama yüzeyi içeriden oymayı hedefleyen bir yapı. Bu mantık modern dünyada “paralel yapı” olarak karşımıza çıkar.

Yerel Dehliz: FETÖ

FETÖ, bu teoride ne yalnızca bir terör örgütü ne de bireysel ihanetlerin toplamıdır. O, küresel dehlizle eklemlenmiş bir yerel münafıklık biçimidir. Açık bir cephe kurmamış, açık bir iman da sergilememiştir. Devletin yüzeyinde görünürken, devletin altında dolaşmıştır. Bürokrasi, yargı, eğitim ve güvenlik alanları; dehlizin yerel çıkış noktaları hâline gelmiştir.

Bu yapı, ateşe sistematik olarak yaklaşmış ama ateşe girmemiştir. Uzun süre risk almamış, fakat sürekli ateş yakmıştır. Meşruiyet parıltıları üretmiş, fakat dönüşüm üretmemiştir. 15 Temmuz bu nedenle ateşe girilen bir yüzleşme anı değil; ateşin artık saklanamaz hâle gelmesidir. Dehliz daraldığında, ateş kontrolsüz biçimde ortaya çıkmıştır. Sonuç Kur’anî dizide bellidir: Ateşi yakan, sonunda ateşin yakıtına dönüşür.

Küresel Dehliz: Davos, Yapay Zekâ ve Sermaye

Yerel dehlizler tek başına yaşayamaz. Onların sürdürülebilirliği, küresel ölçekte geri dönüşlü geçitlere bağlıdır. Bu noktada “küresel dehliz”, çağdaş iktidarın asli mekânı olarak belirir. Davos, bu mekânın sembolik merkezidir. Orada karar alınmaz; ama kararlar ertelenir. Sistem eleştirilir; fakat sorumluluk üstlenilmez. Bu dil, ateşi tarif eder; fakat ateşe girmez.

Yapay zekâ söylemi, küresel dehlizin güncel ateşidir. İş kayıpları, enerji maliyetleri ve toplumsal dönüşümler kaçınılmaz ilan edilir; fakat bu kaçınılmazlığın bedelini üstlenecek özne belirsizdir. Ateş yanar, fakat nur yer değiştirmez. Sermaye bu dehlizde dolaşır: devletlerin arasındaki hukuki boşluklarda, vergi rejimlerinde, gri alanlarda. Açık cephe kurmaz; çünkü cephe yüzey demektir, yüzey ise ateş.

Birleşik Sonuç: Dehlizden Çıkamayanlar

Dehliz teorisinin vardığı yer nettir: Münafıklık, ister yerel ister küresel olsun, bir ertelenmiş eşik hâlidir. Dehlizde kalmak ontolojik bir kader değildir; fakat dehlizde kalma ısrarı, kararmayı üretir. Kararan ateş değildir; bakıştır. Nur ancak yüzeye çıkanları parlatır. Dehlizden çıkmak mümkündür, fakat bedeli vardır: tek yöne razı olmak, tek yöne razı olmak ise ateşe girmeyi göze almaktır.

Bu nedenle FETÖ, Davos ve yapay zekâ aynı hikâyenin farklı ölçekleridir. Açık düşmanlık sistemi sarsar; dehlizsel yerleşim onu içeriden çürütür. Ancak Kur’anî dizinin öğrettiği gibi, ateş sürekli yakılıp ona girilmediğinde, ateş bir gün yönsüzleşir ve dehlizi de yakar. O noktada artık gizli geçitler değil, açık sonuçlar konuşur.

Ateş yakılabilir.
Dehlizde dolaşılabilir.
Ama ateşe girilmeden nur taşınamaz.

Ertuğrul Tulpar
21 - Ocak - 2026